نظر به اهمیت وقایع تاریخی در تعیین سرشت و سرنوشت جوامع مختلف، این پرسش وجود دارد که؛ مناقشات تاریخی و به عبارت روشن‌تر، مجادله و چند و چون درباره وقایع و مسائل مهم و تأثیرگذار تاریخی، چگونه شکل می گیرد؟ با وجود دشواری و پیچیده گیهای موجود، برای پاسخ به پرسش یاد شده، در عین حال بررسی حاضر بر اساس این فرض انجام خواهد شد که؛ وجوه تاریخی وقایع تاریخ‌سازی، تابع منطق پیروزی- شکست است، به این معنا که واقعه تاریخی با حصول نتیجه و یا ناکامی، با فراز و نشیب‌ و پیامدهائی همراه است. در این میان، مسئولیت و نقش افراد، نهاد و ساختارها در تاریخ، در شکل‌ دهی مناقشات تاریخی، برای سهم خواهی در پیروزی و یا خود داری از پذیرش مسئولیت شکست، نقش اساسی دارد.

  چنانکه روشن است، وقایع تاریخی هرگز از نقش و اهمیت خود سخن نمی‌گویند، بلکه عاملان، شاهدان، ناظران و مورّخان به سخن درآمده، و علل پیروزی یا شکست را نسبت داده و یا مورد قضاوت، ارزیابی و تحلیل قرار می‌دهند. به همین دلیل آنچه در زمان واقعه و یا در یک دوره اهمیت دارد و مورد توجه قرار می گیرد، در زمان دیگری مغفول واقع و نادیده گرفته می‌شود. زیرا گفتمان‌های تاریخی بمعنای انطباق با واقعه نیست، بلکه "درباره" واقعه است که به تناسب شرایط و نیازها، روایتها تغییر می کند.

   بر پایه مفروض یاد شده، این پرسش وجود دارد که؛ ماهیت مناقشات تاریخی درباره وقایع و مسائل جنگ ایران و عراق، ناظر بر چه ملاحظاتی است؟ به عبارت دیگر؛ چرا برخی وقایع و مسائل، مانند نقش بنی‌صدر در جنگ، که پیش از این بسیار مورد مناقشه بود، امروز دیگر محل بحث نیست؟ در مقابل چرا درباره موضوعاتی نظیر نقش آقای هاشمی در جنگ که پیش از این مورد تجلیل واقع می شد، اکنون مناقشه وجود دارد؟ چرا مناقشات در زمان وقوع و پس از آن، همچنین در دوره های مختلف، یکسان و پایدار نیستند؟

   مثال های یاد شده، تنها بعنوان نمونه ذکر شده در حالیکه با فهرست کردن آنها، می توان صورتی از عناوین مناقشه آمیز و تغییر آن را مشاهده کرد. در پاسخ اولیه و اجمالی به پرسش طرح شده درباره «ماهیت مناقشات درباره وقایع و مسائل جنگ»، می‌توان به دو عامل اساسی شامل " سهم خواهی از پیروزی ها" و" امتناع از پذیرش مسئولیت شکست"اشاره کرد.

   اگر صورت بندی مورد اشاره بمعنای تعریف مسئله مناقشه تاریخی و عوامل موثر بر شکل گیری و تغییر و تداوم آن صحیح باشد، پرسش اولیه باید به شکل دیگری طرح شود. مبنی بر اینکه؛ عوامل موثر بر شکل‌گیری و تغییر مناقشات تاریخی کدام است و چگونه سازوکارهای ظهور و افول مناقشات تاریخی را شکل داده است؟