فرصتی فراهم شد تا فیلم مستند «اتاق جنگ» به کارگردانی جناب آقای مصطفی حریری را با حضور ایشان و برخی افراد دیگر، به تماشا بنشینیم. به نظرم این فیلم، گونه‌ی جدیدی از مستند جنگ است که با نظر به کلیّت وقایع و تحولات سیاسی- نظامی جنگ، همچنین اختلافات سیاسی در تصمیم گیری و چالشهای آن، بسیار جسورانه و با رویکرد نقادانه، ساخته شده است.

   فیلم یاد شده گرچه جهت‌گیری پژوهشی ندارد و بیشتر بازتاب اطلاعات و تحلیل‌های موجود در جامعه ایران، نسبت به جنگ ایران و عراق است، اما مبتنی بر تلاشهای پژوهشی و مطالعات گسترده‌ای انجام شده است. به این اعتبار، مشاهده فیلم، بمثابه جایگزینی ساعت ها تلاش برای مطالعه کتب و مقالات مختلف است.

   پس از اتمام مشاهده فیلم، نکاتی را با کارگردان محترم در میان گذاشتم که به برخی از موارد آن اشاره می کنم. البته در این یادداشت، تنها به ساختار و روش اشاره خواهم کرد و بررسی محتوی را به فرصت دیگری وا می‌نهم.

1- ساختار فیلم بر اساس چند مصاحبه اصلی با افرادی همچون آیت الله هاشمی رفسنجانی، دکتر حسن روحانی، دکتر محسن رضایی، دکتر محمدجواد لاریجانی، امیر علی شم خانی، سردار علائی، سردار اسدی و همچنین تصاویر تاریخی و متنی است که خوانده می شود. در نگاه کلی، نگارش متن با رویکرد گزارش و تحلیل از واقعیت‌ها انجام شده و در برخی موضوعات، بررسی‌ها ساختاری انجام شده است. ضمن اینکه در برخی قسمتها، رویکرد عاطفی- شعاری قابل مشاهده است.

2- گفتگوها گرچه پرسش محور انجام شده است، اما مخاطب هیچگاه از پرسش‌ها مطلع نمی شود و تنها با بخشی از سخنان گزینش شده افراد، در یک چارچوب تحلیلی مواجه می شود. ضمن اینکه در برخی مواقع تصاویر با متن همخوانی ندارد.

3- روش بررسی در برخی موارد، تاریخی- روندی است و در برخی موارد، موضوعی است. به همین دلیل، به انسجام ساختاری بحث، آسیب زده است. زیرا رفت و برگشت های موضوعی- تاریخی، آهنگ کلی بحث را تحت تأثیر قرار داده است.

4- مسئله اصلی فیلم که مناقشه آمیز است، به تحولات پس از فتح خرمشهر و نحوه پایان جنگ، اختصاص دارد. مسائل این دوره، گرچه در چارچوب حمایت های بین المللی گسترده و همه جانبه از صدام، همچنین تاثیر اختلافات داخلی ، تبیین شده است، اما در نهایت ذهنیت بیننده فیلم، بر اساس وجود اختلافات و تأثیر آن در نحوه پایان جنگ، شکل می‌گیرد که محل بحث است.

البته جناب آقای حریری درباره موضوعات یاد شده، دلایل و توضیحاتی داشت که در این یادداشت به آن اشاره نکردم. امیدوارم در یادداشت مستقلی که از سوی ایشان نوشته خواهد شد، بخشی از اهداف و تلاش های ایشان برای ساخت مستند اتاق جنگ روشن شود.


لینک مطلب مرتبط:

------------------------------

- اتاق جنگ برای اولین بار پشت صحنه سیاسی جنگ را روایت می کند