طرح مسئله

 یکی از مهمترین پیامدهای حمله عراق به ایران در تاریخ 31 شهریور سال 1359، علاوه بر خسارت ها، تخریب و کشتار، اشغال بخش وسیعی از شهرها و مناطق مرزی ایران بود که، به مدت 20 ماه بطول انجامید. فارغ از مباحثی که درباره «علت ناتوانی در بازدارندگی عراق از حمله به ایران» وجود دارد، همچنین «علت ناتوانی در شکست عراق در نقطه صفر مرزی و جلوگیری از اشغال سرزمین ایران»، این پرسش وجود دارد که؛ وسعت مناطق اشغالی در جنگ، به چه میزان بوده است؟ متاسفانه با وجود ضرورت تعیین دقیق مساحت مناطق اشغالی از سوی دشمن، آمار یکسان و مورد اجماع در منابع منتشر شده، همچنین اظهارات فرماندهان ارتش و سپاه وجود ندارد.

تجزیه و تحلیل

1- امیر بختیاری بر امار 11 هزار کیلومتر تاکید کرده است. ایشان در این زمینه در کتاب خود می نویسد: رژیم عراق زمانی ایران را مورد تجاوز قرار داد که گمان می برد نیروهای مسلح ما به کلی از هم پاشیده و فاقد هر گونه توانایی رزمی است و لذا موقع را برای پیشبرد اهداف خود مغتنم دانست. عراق در ابتدای جنگ موفق گردید بیش از یازده هزار کیلومتر مربع از مناطق غرب و جنوب غربی ایران به ویژه مناطق حساس و پر ارزش خوزستان به اشغال خود در آورد. (سرتیپ 2 ستاد مسعود بختیاری- عملیات طریق القدس-1387- انتشارات ایران سبز-ص137)

2- امیر موسوی قویدل بر امار 15 هزار کیلومتر تاکید کرده است. ایشان در مصاحبه با مجله صف می گوید: ﻣﺎ ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮﻳﻢ ﻛﻪ ﻋﺮﺍﻕ ﺗﻮﺍﻧﺴﺖ 15هزار ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ ﺍﺯ ﺧﺎﻙ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺗﺼﺮﻑ ﻛﻨﺪ. (امیر موسوی قویدل- مهر 89- مجله صف- شماره 359- ویژه نامه سی امین سالگرد آغاز دفاع مقدس- ص 29)

3- مرحوم سرهنگ یعقوب حسینی و سرتیپ 2 بازنشسته محمد جوادی پور در کتاب خود آمار اشغال سرزمین ایران را تا روز هفتم جنگ، یعنی تا قبل از محاصره آبادان و اشغال خرمشهر،همچنین محاصره سوسنگرد چنین ذکر کرده اند: « تا روز هفتم هنوز نیروهای متجاوز عراق به هدف های مهم استراتژیک در خرمشهر و اهواز دست نیافته بودند اما منطقه وسیعی از خاک ایران اسلامی را اشغال نموده بودند که به حدود 15 هزار کیلومتر مربع می رسید.» (سرهنگ ستاد بازنشسته سید یعقوب حسینی، سرتیپ 2 بازنشسته محمد جوادی پور- ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، اشغال خرمشهر و شکستن حصر آبادان-1373- جلد سوم- انتشارات سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران-ص 107)

4- آنچه تا کنون در کتاب های منتشر شده و یا در سایت از سوی اینجانب نوشته شده است، عبارت «بیش از 20 هزار کیلومتر» است که آمار یاد شده را، نخستین بار از پایان نامه پژوهشی یکی از  فرماندهان ارشد نظامی سپاه استخراج کردم.

5- سردار محرابی مسئول اطلاعات ستادکل نیروهای مسلح در بررسی این موضوع، با استفاده از نقشه منتشر شده از سوی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، با استفاده از نرم افزار  GISو تصیح هندسی نقشه، آمار جدیدی را استخراج کرده است. برابر این  بررسی؛ وسعت مناطق اشغال شده پس از استقرار و تثبیت دشمن، «14 هزار 852 کیلومتر مربع» است. با احتساب مناطقی که ابتدا از سوی دشمن تصرف و سپس عقب نشینی صورت گرفت، مانند پیشروی تا نزدیکی  شهر اهواز، عبور از رودخانه بهمن شیر، پیشروی در سرپل ذهاب، دهلران و موسیان، وسعت مناطق اشغالی بالغ بر حدود 18000 کیلومتر است. همچنین در صورت احتساب مناطقی که در حد فاصل خطوط دفاعی ایران و عراق وجود داشت، و امکان اعمال حاکمیت برآن وجود نداشته است، مناطق یاد شده در حدود 20 هزار کیلومتر قابل محاسبه است.

نتیجه گیری

   اینجانب هر آنچه در کتاب های منتشره یا در سایت، تحت عنوان «بیش از 20 هزار کیلومتر» نوشته ام، باید برابر بررسی اخیر سردار محرابی، بازبینی و اصلاح شود.

پیشنهاد

   مسئولین محترم اطلاعات و عملیات در ارتش و سپاه، با بررسی دقیق تر و با در نظر گرفتن تغییراتی که در پیشروی و عقب نشینی قوای عراقی وجود داشت، همچنین با نظر به مناطق موجود در حدفاصل خطوط دفاعی ایران و عراق، وسعت دقیق مناطق اشغالی را محاسبه کنند تا در گزارش ها و اظهار نظرها در این زمینه، دقت و اجماع حاصل شود.