اشاره:

    در قسمت اول این یادداشت، به صورت اجمالی به چگونگی «تحول در روند تاریخ نگاری جنگ در سپاه» اشاره شد. در این بخش، بیشتر آثار و پیامدهای تحول یاد شده مورد اشاره قرار خواهد گرفت.

                                             ********

   تاریخ نگاری جنگ در ابتدا از طریق «مصاحبه» با افراد مختلف، با استفاده از رویکرد سیاسی- اجتماعی، و در باره مقاومت مردمی در برابر تجاوز دشمن دنبال می شد. برابر تصمیم گیری فرماندهی وقت سپاه روش یاد شده دستخوش تغییر اساسی شد، به این شکل که راویان که در آن زمان بعنوان « بچه های دفتر سیاسی» شناخته می شدند، از فرصت  «حضور» در ساختار فرماندهی جنگ و ضبط همزمان تصمیمات و اقدامات تاریخی برخوردار شدند. تحول یاد شده یکی از برجسته‌ترین «تحولات رویکردی- روشی» در فرآیند ثبت و ضبط تاریخ جنگ است که، اهمیت آن در آینده بیشتر روشن خواهد شد.

 تحول در تاریخ نگاری جنگ؛ مرهون «پیشنهاد» شهید حسن باقری و «تصمیم‌گیری» تحسین برانگیز و جسارت‌آمیز فرمانده وقت سپاه یعنی «آقا محسن» است. زیرا از سوی فرماندهان جنگ این موضوع پذیرفته شد که، با حضور راویان، بصورت همزمان اقدامات فرماندهی برای طراحی و اجرای عملیات، ثبت و ضبط شود. نتایج حاصل از این تصمیم گیری تاریخی، برخورداری سپاه از یک گنجینه بی نظیر تاریخی است که، تنها در حوزه شنیداری  بیش از 30 هزار نوار بصورت همزمان از طراحی عملیات، تصمیم‌گیری و فرماندهی عملیات، ضبط شده است.

نظر به اینکه «تحریف تاریخ» تحت تأثیر ملاحظات مختلف ازجمله تعلقات فردی- سازمانی و مناسبات قدرت، صورت می گیرد، بنابراین همواره اسناد، بمثایه گرانیگاه و یکی از شاخص‌های اصلی و اساسی برای مقابله با تحریف است. با این ملاحظه، اسناد شنیداری موجود که به صورت نوار کاست نگهداری می شود، در آینده یکی از مهمترین منابع برای بررسی رخدادهای نظامی جنگ است. با این توضیح عملیات فتح المبین نه تنها فتح بزرگ در جبهه نظامی و آغاز هزیمت دشمن بود، بلکه موجب گشایش و تحول در تاریخ‌نگاری جنگ شد، چنانکه رویکرد، روش و ساختار تاریخ نگاری جنگ در سپاه تغییر کرد.