اشاره:

     نقد و بررسی رویکرد تاریخی و مناقشه آمیز به مسائل و موضوعات جنگ ایران و عراق، با روش‌های متفاوتی قابل انجام است. در این یادداشت با تاکید بر سطح راهبردی، فهرستی از موضوعات مورد نیاز برای نقد و بررسی مورد اشاره قرار گرفته است.

                                               *************

   وقایع بزرگ تاریخی از این جهت اهمیت دارد و مورد اعتناء قرار می گیرد که، نقش و تأثیر ماندگاری را بر جای می گذارد. به این معنا که علاوه بر تغییرات فرهنگی و ساختاری در زمان وقوع و تقسیم زمان به قبل و بعد از واقعه، شالوده های تفکر جدیدی را درباره نگرش به واقعه و سایر پدیده‌ها، بنیان می گذارد. ریکور فیلسوف بزرگ معاصر، تاثیر گذاری رخدادهای تاریخی را در ذیل عنوان « روایتهای بنیانگذار» صورت بندی می کند... 

 بر پایه این مقدمه، جنگ ایران و عراق بمثابه یک واقعه بزرگ تاریخی، موجب تغییرات بسیار گسترده و عمیق نظامی- امنیتی، سیاسی- اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی شده است که، تأثیرات آن محدود به زمان واقعه نبوده و همچنان ادامه دارد. تفکر موجود نسبت به واقعه تاریخی جنگ ایران و عراق، شامل نگرش های تبلیغاتی- تحقیقاتی و پرسش های نقّادانه، بازتاب واقعیات و مسائل اساسی جنگ است.

   گرچه صورت کلی جنگ ناظر بر استفاده از ابراز نظامی با هدف کشتار، انهدام و غلبه است، اما درونمایه جنگ، جدال تفکرات و اراده ها در فهم مخاطرات و تصمیم گیری، برای تغییر وضعیت و کسب پیروزی است. این نوع چالش‌های راهبردی برای تصمیم گیری و اقدام، در زمان واقعه موجب مناقشه و دسته بندی، همچنین ظهور نظرات مختلفی می شود که، نگرش به واقعه را شکل و امتداد می دهد. به عبارت دیگر؛ شکل گیری روندهای تاریخی، موجب شکل گیری فراروند، بمعنای «تاریخی شدن مسائل» در ورای واقعه، می شود، در نتیجه موجب نگرش های پایدار و شیوه تفکر درباره واقعه خواهد شد.

   بر اساس توضیحات یاد شده و ضرورت توجه به چالش های راهبردی در جنگ و پژوهش درباره آن، برای شناخت چالش‌ها به لحاظ روش شناسی در پاسخ به سه پرسش زیر، مناسب است سه اقدام اساسی انجام شود:

پرسش ها:

1- چالش های راهبردی در جنگ ایران و عراق کدام است؟

2- روش مواجهه و حل و فصل آنها چگونه بوده است؟

3- نتایج و پیامدهای این چالش ها چه بود؟

اقدامات اساسی برای بررسی پرسشهای سه گانه به شرح زیر می باشد:

1- تعیین فهرست عناوین چالش های راهبردی

2- تجزیه و تحلیل چگونگی ظهور چالش ها و گزینه های راهبردی برای حل و فصل آن

3- پیامدها و نتایج مواجهه با چالش ها و نحوه تصمیم گیری و اقدام در برابر آن

4- ارزیابی و بررسی نگرش ها و پرسش های موجود درباره جنگ ایران و عراق و مقایسه آن با فهرست و تجزیه و تحلیل چالش های راهبردی

   بررسی بندهای اول و دوم؛ ماهیت و ابعاد چالش های راهبردی را روشن می کند، بند سوم؛ ناظر بر ضرورتهای پژوهشی درباره امتداد تاریخی چالش‌ها، در حال و آینده است و بند چهارم؛ پیوستگی و یا شکاف موجود میان تفکر کنونی درباره جنگ را با چالش ها و مسائل راهبردی، روشن خواهد کرد.

ادامه دارد ...