اشاره

   غافلگیری در برابر حمله عراق به ایران و نتایج آن شامل اشغال بیش از 20 هزار کیلومتر از مناطق و شهرهای مرزی کشور، به همراه تصور موجود از قدرت دفاعی ارتش و انتظار برای شکست و متوقف کردن دشمن متجاوز، موجب شکل گیری تحلیل هایی درباره مسئله غافلگیری و ارزیابی توانایی و عملکرد ارتش برای دفاع در برابر حمله عراق شده است که با گذشت بیش از سه دهه از آغاز جنگ، همچنین سقوط صدام و افزایش قدرت و اقتدار منطقه ای نیروهای مسلح، باید این مسائل مهم تاریخی را بر اساس اسناد و با استدلال مورد نقد، بررسی و بازبینی قرار داد.

   امیر گلفام در پاسخ به نقدی که درباره سخنان ایشان درباره غافلگیری در سایت منتشر شد، یادداشتی را ارسال کرده اند که در ادامه خواهد آمد. پیش از این نیز در سایت یادداشت؛ «نقد و بررسی علت ناتوانی ایران در بازدارندگی عراق از حمله و جلوگیری از اشغال» منتشر شد. بحث درباره مسائل اساسی جنگ ایران و عراق، فرصت کم نظیری است که باید استفاده از آن را، در دوره حیات فرماندهان جنگ مغتنم شمرد.

                           امیر ابراهیم گلفام

پاسخ امیر گلفام

    با سلام و تشکر از دقت نظر جنابعالی به مباحث دفاع مقدس و نقد مطالب عنوان شده از سوی اینجانب (در مورخ 94/7/1) مواردی قابل ذکر است. هرچند تمایل داشتم بطور مفصل مطالبی را ارائه کنم لیکن فکر کردم در فضای مجازی همین مقدار کفایت کند. ...

همچنانکه شما هم به این نکته تاکید داشته و دارید آن است که تاریخ را نباید احساسی و یا جناحی تحریر کرد بلکه باید بدور از حب و بغض آن را بیان و نقد منصفانه کرد زیرا این سندی که امروز نقد می کنیم حتما مبنای تصمیم گیری آیندگان قرار خواهد گرفت. به تذکر به جای مقام معظم رهبری(مدظله العالی)  در 26 اسفند 92 که تاکید داشته اند تاریخ دفاع مقدس را از دو آفت تحریف و فراموشی مواظبت کنیم. نگاه منصفانه به تاریخ در ثبت حقایق  آن بسیار موثر خواهد بود و قطعا جلساتی با حضور خبرگان می تواند به رفع ابهامات و شفاف سازی کمک نماید.

چند نکته در نقد شما لحاظ شده است:

1- عدم بازداندگی

2- عدم قبول غافلگیرنشدن از سوی نیروی هوایی

3- چگونگی برخورد با تهدیدات آینده

4- کنایه به ناتوانی نیروی زمینی در مقابله با تهاجم زمینی عراق

5- اشغال بیش از بیست هزارکیلومتر مربع از خاک ایران در چند روز نخست از تهاجم

پاسخ :

1. به نظر بنده جنس بازدارندگی و غافلگیری یکسان نیست، بازدارندگی ازجنس دکترین و غافلگیری از جنس تاکتیک می باشد. در تعریفی هرچند کوتاه برای بازدارندگی اینگونه بیان کرده اند؛ ایجاد وضعیتی بواسطه مولفه های قدرت که دشمن نیت و یا اقدام عملی برای تعرض را به دلیل عدم تحقق هدف و قبول خسارت های زیاد منتفی بداند. اگر منظور جنابعالی از بازدارندگی به مفهوم این واژه باشد که تعریفی از آن بیان شد مطالب زیر برای شفاف تر شدن موضوعات مطروحه قابل استفاده است و لیکن اگر منظور شما از بازدارندگی خنثی کردن یا مقابله هوایی و پدافندی بر علیه  حمله هوایی در روز 31 شهریور 59 می باشد قسمتی از پاسخ بنده را به عنوان تضعیف بازدارندگی که از علل اصلی تهاجم عراق است منظور نمائید. تمایز بین بحث غافلگیری و بازدارندگی و همچنین میزان بازدارندگی و شرایط حاکم بر ارتش و فضای سیاسی کشور مبین این بحث در شفاف سازی مطالب عنوان شده می باشد.

2. تضعیف شدید حوزه بازدارندگی نظامی بعد از انقلاب اسلامی متاثر از انقلاب، خروج مستشاران نظامی، قطع حمایت نظامی هم پیمان فرامنطقه ای، غافلگیری راهبردی سیاستمداران، لغو یک طرفه خرید های نظامی، وضع قوانین نامناسب از سوی دولت موقت در مورد ارتش و بی­اعتمادی ناشی از وابسته بودن ارتش به طاغوت و بسیاری عوامل دیگر سبب گردید، رژیم بعثی از فرصت پیش آمده بهترین استفاده را ببرد، این به آن معناست که این رژیم از زمان تاسیس دنبال زیاده خواهی بوده و لیکن بازدارندگی ایران قبل از انقلاب اسلامی امکان اقدام را از وی سلب کرده بود که پاره کردن قرداد 1975 الجزایر توسط صدام حسین در قبل از شروع جنگ موید این مطلب می باشد در هر حال با وجود اعلام­ها و هشدارهای فرماندهان نظامی مبنی بر قرائن و شواهد حمله عراق، از هم پاشیدگی سیستم فرماندهی، نقصان شدید نیروی انسانی، جابجایی­های بی­رویه و جو ناشی از طرح کودتای نافرجام نقاب(که به ناحق نوژه می نامند) در تیرماه سال59 و عدم باور مسئولان سیاسی کشور بویژه بنی صدر بوقوع نزدیک یک جنگ گسترده،  ارتش با شاکله نیروی زمینی را بر آن داشت در حالیکه استعداد آن از حدود500000 نفر به حدود 180000نفر کاهش یافته و قدرت عملیاتی نیروی زمینی در مرزهای غربی کشور به  چهار لشکر با آمادگی رزمی پایین تقلیل یافته بود(هر لشکر با یک تیپ برابری می­کرد) برابر طرح های از قبل پیش بینی شده در مرزهای زمینی مستقر و با وجود مقاومت زمینی در برابر هجوم وسیع و قوی عراق( بادارا بودن 12 لشکر و 29تیپ مستقل) راهبرد توقف ماشین جنگی عراق و سپس عقب راندن وی و آزادسازی مناطق اشغالی اتخاذ نماید. در همین ایام ، قریب 19 ماه (از یک ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا شروع جنگ تحمیلی) قسمتی از استعداد نیروی زمینی درگیر مقابله با عناصر ضد انقلاب در شمال غرب بودند و همچنانکه سردار رشید جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح در هفته دفاع مقدس سال 93 در سالن همایش های برج میلاد در سخنرانی مبسوطی به آن اشاره کردند یکی از علت های عدم اعزام بعضی از لشکرهای نیروی زمینی مانند لشکر 77 ثامن الائمه(ع) را فاصله بین سطوح راهبرد و عملیات در آن ایام دانستند و تصریح کردند حرکت این لشکر نیاز به مجوز شورایعالی دفاع آن موقع داشت که به دلایل مختلف قبل از شروع جنگ تشکیل جلسه محقق نشده بود. پس اگر ارتش از شرایط آمادگی کامل برخوردار و با تمام قوا در مقابل عراق قرار می­گرفت، پدافند به موقع در صفر مرزی و حوالی مرز اتفاق می­افتاد و یا اگر مجموعه مسئولین ما تلاش می کردند بازدارندگی از دست رفته را سریعا اصلاح و سپس تقویت نمایند  هرگز عراق با هراس از قدرتمندی ارتش دست به تهاجم نمی­زد. عدم تعادل و توازن در مقایسه نیروها و مجموعه عوامل ذکر شده بالا، عامل اشغال بیش از بیست هزار کیلومتر مربع در چند روز نخست از آغاز جنگ می باشد.

3. اما در خصوص آن قسمت از مطالب اینجانب در عدم غافلگیری نیروی هوایی ،مستند به  کتاب تاریخ نبردهای هوایی نهاجا لازم به ذکر است در طرح نبرد البرز، نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از پیشدستـی در برابر دشمن منع شده بود و عملیات هوایی خود را برمبنای واکنش انتقامی طرحریزی نمود و این چنین دستوری به آن انگیزه بود كه مسئولین پس از وقـوع كودتای نافرجام تیرماه 59 كه قرار بود به بهانه تهاجم نیروی هوایی ارتش عراق به مرزهای هوایی و به فضای كشور جمهوری اسلامی ایران انجام شود، محدودیت های شدید پروازی را بوجود آورده بودند.

4. عدم اقدام پیشدستانه  نیروی هوایی پس از بحث­های عمیق و تكراری در شورای عالی دفاع در برابر حملات هوایی عراق پذیرفته شده بود این به آن معنا بود که نیروی هوایی مجاز به اقدام پیشدستانه نبوده است که لازم است به آن توجه شود. با این وجود نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در روز 31 شهریور که حمله عراق مسجل شد باز هم با تمام توان رزمی خود پاسخگوی این عملیات نشد، بلكه تنها با دو گروه پروازی 3 ساعت بعد چند پایگاه عراق را بمباران نموده و همان شب پس از موافقت مسئولین سیاسی شهید فکوری فرمانده نیروی هوایی فرماندهان پایگاه های عمل کننده را به تهران احضار و دستور اجرای عملیات کمان 99 را که دو ماه قبل به پایگاه های مذکور ابلاغ گردیده بود را صادر می کند، بنابراین نیروی هوایی ارتش ج.ا.ایران هرگز غافلگیر نشد بلکه به تعهد خود به تصمیمات سطوح بالای سیاسی کشور عمل نمود و همانگونه که می­دانید سیستم پدافندی نیروی هوایی در آغاز جنگ کاملا بر ارتش عراق برتری داشته و از پیشرفته ترین تکنولوژی های روز برخوردار بوده است و لذا پس از نشستی كه رهبران سیاسی و مسئولین نظامی كشور داشتند مقرر شد كه نیروی هوایی ارتش ج.ا.ایران به عنوان تنها نیروی سریع، قابل انعطاف و كوبنده اقدامات اولیه در خصوص انهدام عقبه دشمن و خطوط پیش روی دشمن اقدام نموده تا در کنار اقدام بسیار موثر هوانیروز و یگان های زمینی که در منطقه بودند توقف ماشین جنگی عراق محقق شود.

5. نیروی زمینی  ارتش فقط در دفاع از انقلاب اسلامی یعنی تا قبل از شروع جنگ تحمیلی با حضور موثر در شمالغرب با عناصر ضد انقلاب بیش از 575 شهید تقدیم انقلاب اسلامی نمود و در دفاع مقدس بیش از 45000 شهید از 48500 شهید ارتش جمهوری اسلامی ایران را به خود اختصاص داده است. باید مواظب باشیم با حرف های نسنجیده بعضی از دوستان آب به آسیاب دشمن نریزیم، فقط ظلمی که در بعضی گفتارها به نیروی زمینی قهرمان ارتش شده را با توجه به یک جمله از حضرت امام خمینی(ره) که آخرین پیام رسمی ایشان در زمان حیاتشان است که در روز 29 فروردین 68 خطاب به ارتشیان و آحاد ملت ایران داده متذکر می شوم و توصیه می کنم حتما این پیام را قرائت کنند.

”نیروی زمینی قهرمان که در حقیقت در تمامی حوادث در نوک پیکان حملات ناجوانمردانۀ دشمنان بوده است، بحق چهرۀ راستین و شکست‏ ناپذیر و استوار خویش در دفاع از مرزهای گستردۀ کشورمان را نشان داد."

6. عدم غافلگیری در برابر تهدیدات آینده بسیار حائز اهمیت است، وضعیت کنونی ارتش را با هدایت های خوب مقام معظم رهبری رصد نمایید امروزه با ارتقا بازدارندگی همه جانبه علی الخصوص بازدارندگی در حوزه نظامی، وضعیت نیروهای مسلح علی الخصوص ارتش جمهوری اسلامی ایران بسیار ممتاز و بی نظیر است و این بازدارندگی باعث محفوظ ماندن نظام اسلامی از توطئه های مختلف گردیده است. نیروی زمینی ارتش برای دفع تهدید گروهک داعش، راهبرد دفع تهدید از40 کیلومتری مرزهای ایران را اتخاذ نموده و این یعنی بازدارندگی و همچنین ارتش در فضای هوایی و پدافند هوایی کشور با قدرتمندی با هر گونه تجاوز به آسمان کشور مقابله می­نماید و البته با تقویت سیستم­های اطلاعاتی و رصد نمودن فعالیت­های دشمن و آگاهی از تهدیدات احتمالی دشمن راهبرد دفاعی خود را طرحریزی می­نماید که برای نمونه می­توان به اتخاذ تاکتیک نبرد ناهمتراز و به دنبال آن سازماندهی و آماده نمودن یکان­های خود متناسب با تهدید را یادآوری نمود و یا با انجام رزمایش­های مختلف قدرت خود را به نمایش می­گذارد. بنابراین با این سطح از آمادگی و هوشیاری در نیروهای مسلح غافلگیری نیز هرگز وجود نخواهد داشت و دشمنان هرگز درمخیله خود تعرض به مرزها را راه نمی­دهند که معنایی جز بازدارندگی را نمی­رساند.

 امیدوارم بیان این واقعیات شما را در ثبت مستند وقایع جنگ یاری نموده و تلاش­های رزمندگان ارتش ج.ا.ایران را بیش از پیش برای شما محقق و منتقد گرامی که تلاش می کنید تاریخ دفاع مقدس تحریف نگردد و همچنین تمامی مخاطبین  و دلسوزان این عرصه روشن نماید.   

 

من الله التوفیق

ابراهیم گلفام

10 آبان 94