متن به جای نقد

دکتر حسین اردستانی

 شما عمر گرانمایه خود را وقف بزرگترین موضوع و اتفاق تاریخ معاصر ایران و تاریخ جمهوری اسلامی کرده‌اید. ملّت ها با شکوه و افتخاراتشان زندگی می‌کنند؛ آن را به هویت تبدیل می‌نمایند و از آن ذهنیت تاریخی می‌سازند و نسل‌ها با آن زندگی کرده و آن را پشتوانه خود می‌سازند. دولت‌ها نیز با اتکاء به حضور موفّق ملّی در چنین رویدادهایی، به شکل‌دهی وفاق و انسجام ملّی می‌پردازند. ما می‌بینیم که جهان مدرن، جنگ و تجاوز علیه ملّت‌ها را به موزه تبدیل کرده و به عنوان افتخارات به نسل‌های بعدی منتقل می‌کند. سایر ملل و دول نیز سعی وافر به عمل می‌آورند تا از لابلای خاک‌ها و گذشته‌ها برای خود تاریخ و هویّت خلق کنند، زیرا ملّت‌ها بدون تاریخ هویّت ندارند و بدون این دو چیزی برای رقابت با سایر ملّت و نیز برای ایجاد روحیه ملّی و ایستادگی در مقابل حوادث و طوفان‌ها ندارند. شما از نزدیک روستای قنیطره در سوریه را دیده‌اید. سوری‌ها می‌گویند دو سه روز در این روستای مرزی، مقابل ارتش صهیونیستی مقاومت کرده‌اند و برای این مقاومت موزه جنگ درست کرده‌اند و کل آن روستا را به همان شکل به عنوان موزه حفظ کرده‌اند. دفاع هشت ساله ملّت ایران به لحاظ ماهیّت، انگیزه و فداکاری با هیچ یک از این اتفاقات قابل مقایسه نیست؛ امّا خیلی سریع سعی کردیم آثار آن را پاک کنیم و اکنون در شهرها و دشت تفتیده جنوب که خون‌های شهیدان زیادی به زمین ریخت، دیگر آثاری از دفاع مقدس به چشم نمی‌خورد و یا بسیار اندک است.

حضرت امام خمینی و مقام عالی رهبری به معنای عام تعابیر بلند و راه‌گشایی را درباره دفاع مقدس بیان کرده‌اند، امّا گوش و چشم نخبه ایرانی نسبت به این مهم هویتی کم‌شنوا و کم‌بینا است، و دائرمداران دفاع مقدس در عرصه پژوهش و تاریخ نگاری، باید به حفظ و توسعه فرهنگ دفاع ملّی ایرانیان در آن دوران سخت همّت گمارند که جنابعالی از سرآمدان آن به شمار می‌روید و انتظار ملّی نیز از شما بسیار زیاد می‌باشد.

من در پاسخ به یکصدمین؛ نوشتن درباره جنگ، با چه موضوعاتی و تا کجا؟ از منظر متفاوت ورود می‌کنم. حضور و نقش شما در عرصه دفاع مقدس شامل سه دوره بوده است و اکنون با وبلاگ وارد دوره چهارم شده‌اید.

1) حضور میدانی در کنار فرماندهان در صحنه نبرد و پژوهش و جمع‌آوری داده‌های لازم برای نوشتن تاریخ انقلاب و دفاع ملّت ایران. در زمان شروع بخش تاریخ جنگ که جنابعالی پایه آن بودید، هدف‌گذاری کار حفظ تاریخ دفاع مقدس از تحریف قرار داده شد. جلوگیری از تحریف، بیش از هر امر نیاز به شرح و بسط و بیان چیستی اقیانوس عظیم دفاع مقدس دارد. بازار دفاع مقدس پر از خاطره‌های ارزشمند افراد است، امّا موضوعات دفاع مقدس مفقود مانده‌اند، مثل: کیستی و چیستی رزمندگان و فرماندهان، چگونگی و مؤلفه‌های اساسی رهبری جنگ، دستاوردهای دفاع مقدس و ...

2) تألیف و تدوین یک دوره تاریخ تحولات جنگ شامل کتاب‌های از خرمشهر تا خونین شهر و ... تا پایان جنگ. این دوره تاریخی اگر امروز و با تجربه و توان ذهنی و نویسندگی فعلی شما نوشته می‌شد، جزو متن‌های اساسی دفاع مقدس می‌بود، کما اینکه کتاب‌های نوشته شده نیز جایگاه ممتازی دارند.

3) بررسی و نقد، و پرداختن به پرسش‌های اساسی جنگ که دستاورد آن پنج کتاب، به خصوص در زمینه چرایی شروع، تداوم و پایان جنگ بوده و آخرین اثر در این دوره، کتابی است که در آینده نزدیک توسط مرکز چاپ خواهد شد؛ و اکنون شما دغدغه دوره چهارم را دارید. از نظر من دوره چهارم باید به دوره اوّل پیوند بخورد و شما با استفاده از مشاهدات میدانی و دستاوردهای راوی‌گری خود و سایر دوستان راوی و منابع مرکز و با کمک فرماندهان به خصوص فرماندهان لشکر به پائین، به درون مایه‌های جنگ ورود کنید و با قلم روان و دلنشین خود که بسیاری را به شما دلبسته کرده، توانایی ملّی و هویت جدید ملّت در پرتو انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را به جامعه عرضه کنید. دوره سوّم فعالیّت شما سپری شده و بازتولید آن به شکل دیگر شاید شدنی نباشد.

ذهن و قلم شما در بهترین شرایط است و به بلوغ کامل رسیده و از آن باید در پرداختن به زیبائیها، هنرنمایی‌ها و مقاومت ملّی ـ دینی جامعه ایرانی استفاده شود. و این رویکرد، در کلیه سطوح جنگ قابل جستجو و پژوهش است. امّا واقعیّت‌ها و حقایق جنگ در دو سطح رقم خورده است: اوّل، اراده و رفتار آحاد مردم؛ دوّم، امام و مسئولین جامعه و به خصوص امام و فرماندهان. حوزه نقد جنگ در سطح راهبردی محدود، امّا عرصه صحنه نبرد وسیع، پرماجرا، پرموضوع، پرجاذبه و مهمتر از همه، ناگفته و نانوشته می‌باشد. و این مهم از جنابعالی و سایر راویان صاحب قلم ساخته است که خود شاهد عظیم‌ترین اتفاق تاریخ ایران بوده‌اند.

انقلاب امام خمینی برای ادامه حیات و تأثیرگذاری نیازمند بازنمایی متن دفاع مقدس است. زیرا هویّت جدید ایرانیان با بهمن 57 کلید خورد، امّا در نبرد هشت ساله صورت‌بندی شد. امام درباره دفاع مقدس تعابیر بلندی دارند و به «شکستن ابهت دو ابرقدرت، صدور انقلاب به جهان، اسلام‌خواهی آفریقا، پرده برداشتن از تزویر جهانخواران، روی پای خود ایستادن، بارور کردن حس برادری و وطن دوستی در نهاد مردم، امکان سالیان سال مبارزه علیه ابرقدرتها، استمرار روح اسلام انقلابی»، اشاره داشته و فتح فلسطین را در آینده متکّی به آن می‌دانند. شاکله دفاع مقدس چیست که امام تحولات وسیع آینده ایران، منطقه و جهان اسلام را در درون و نتایج آن جستجو می‌کنند. این چیست که امام، قبور شهدایش را دارالشفاء آزادگان در آینده معرفی می‌کند؟ اگر خدا توفیق دهد و شهداء مدد برسانند، رونمایی از این درون مایه نانوشته و به نوشته شما "حقیقت جنگ"، می‌تواند راهنمای نویسندگی و ذهن‌ورزی جنابعالی در دوره چهارم باشد. با توکّل بر خدا موفّق باشید.