سخن درباره «تحریف تاریخ» و ضرورت مقابله با آن، همزاد تاریخ نگاری وقایع تاریخی است. به عبارت دیگر؛ همواره آنچه از وقایع تاریخی روایت و یا از سوی مورّخین ثبت و ضبط و نگارش شده است، در برابر ابهام و اتهام تحریف قرار داشته است. ملاحظه یاد شده با نظر به اینکه جامعه ایران هم اکنون درگیر روایت و نگارش تاریخ جنگ و انقلاب است، موجب طرح این پرسش شده است که؛ آیا تاریخ تحریف می شود؟ پاسخ اولیه به این پرسش، با نظر به توضیحاتی که در مقدمه این بحث بدان اشاره شد، مثبت است. زیرا اگر تاریخ تحریف نمی شد، مفهوم تحریف، همزاد با روایت تاریخ و نگارش آن، قرار نمی گرفت. در عین حال این موضوع نیاز به توضیح بیشتری دارد که در ادامه به آن اشاره خواهد شد. مفروضات این یادداشت از تعریف «تاریخ» و «تحریف» به شرح زیر است:

 1- «تاریخ» در این بررسی، به معنای رویدادهای متعیّن در زمان و مکان است که بر اثر کنش- واکنش بازیگران، با تأثیر از عوامل مختلف شکل گرفته و سپس ثبت و ضبط و از سوی عاملان، ناظران و شاهدان، روایت یا از سوی مورّخین، مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته و نگارش شده است.

 2- «تحریف» در این بررسی به این معنا است که هر آنچه درباره رویداد و کنش- واکنش های مشخصی گفته یا نوشته می شود که با آنچه واقع شده از نظر انگیزه، اندیشه و عمل، به صورت کامل انطباق ندارد، صورتی از تحریف است.

   با تعریف تحریف، اینگونه به نظر می رسد که نه تنها دعوی و اتهام تحریف، همزاد تاریخ است، بلکه تاریخ اساساً با تحریف همراه است. زیرا هیچ فرد یا مجموعه ای در زمان واقعه و پس از آن، قادر به شناخت و فهم جزئیات و کلیات یک واقعه تاریخی نخواهد بود. مهمتر آنکه؛ شناخت با واسطه و نه بصورت مستقیم، صورت می گیرد. بنابراین هر آنچه درباره واقعه فهم، بیان یا نوشته می شود، تنها نوعی برداشت «از» واقعه است.

  ملاحظه یاد شده یکی از عوامل مهم در روایت ها و نگارش های مختلف از وقایع تاریخی است. به عبارت دیگر؛ اگر واقعه واحد است و همه آن را یکسان فهم می کنند، چرا روایت‌ها و نگارش ها از تاریخ، متنوع و متکثر است؟ کدام یک صحیح است؟

  توضیح یاد شده موجب تفکیک در مفهوم تحریف خواهد شد. زیرا تحریف به معنای عام که همزاد تاریخ و تاریخ نویسی است، اجتناب ناپذیر است و بدلیل محدودیت های شناخت و فهم عامل انسانی، هیچگونه راه‌حلی ندارد. تحریف به معنای خاص؛ نوعی «غرض‌مندی منفعتی»، در گزینش و جابجایی یا حذف و اضافه درباره وقایع تاریخی است. این مهم نیز بخشی از تاریخ است، با این تفاوت که از طریق روش های مختلف سعی می شود با آن مقابله شود.

  کنش- واکنش های بازیگران در وقایع تاریخی و دسته بندی‌هایی که به شکل اجتناب ناپذیری شکل می‌گیرد، با کنش- واکنش ها در روایت و نگارش تاریخ واقعه در می‌آمیزد و ادامه پیدا می کند. به همین دلیل، مناقشات سیاسی برای تصمیم گیری و عمل در برابر وقایع تاریخی، بعدها به مناقشه سیاسی- تاریخی تغییر صورت می دهد و ادامه پیدا می کند. بر اساس توضیح یاد شده، نباید وقایع تاریخی و نگارش تاریخ آن را، بمثابه یک امر فیزیکی و صوری تلقی و برابر نظر «اثبات گرایان» از طریق فکت های تاریخی و اسناد، بازسازی آن را محتمل تلقی کرد. واقعه تاریخی برای انسان و جامعه روی می دهد، بنابراین با انسان در همه ابعاد شامل: ادراک تجربی، فهم و عمل قبل از واقعه، در درون واقعه و پس از آن، نسبت دارد و تغییر می‌کند.

  مواجهه با وجه دوم تحریف به معنای «غرض‌مندی منفعتی» که یک امر دائمی در زمان واقعه و پس از آن می باشد، و با فرض «تاریخ‌مندی انسان و جامعه» همچنین عدم اعتماد قطعی به آنچه گفته و نوشته می شود، از طریق «تحقیق دائمی در تاریخ» با «روش انتقادی» امکان پذیر خواهد بود.