جنگ ایران و عراق؛ نقدها، درسها و دستاوردها

   سخن گفتن در مورد آثار آقای درودیان چندان آسان نیست. چه اینکه او از سویی در کوران حوادث جنگ ایران و عراق حضور مستقیم و بی واسطه داشته و در سطح کلان جنگ به عنوان راوی و شاهد عینی نسبت به گردآوری و ثبت و ضبط وقایع اقدام نموده است. دفاتر راوی و گزارش عملیات‌های محمد درودیان، اندکی پس از عملیات‌ها و بر اساس اسناد و منابع دست اول نگاشته شده و عمدتاً تلاش داشته تا ضمن توصیف حوادث، به سوی تبیین و تحلیل رخدادها هم گام بردارد. این امر سبب شده تا دفاتر راوی و گزارش‌های عملیات‌های وی، همانند سایر دفاتر راویان، در زمره آثار دست اول مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در دوران دفاع مقدس قرار گیرد.

                          محمد جواد اکبرپور

   از سوی دیگر درودیان در دوران پس از جنگ، قدم در راهی دشوار و ناهموار نهاده، زیرا در قلمرویی قدم گذاشت که بسیار گسترده و وسیع بود و حدود و دامنه آن به درستی مشخص نبود، زیرا موضوعات مورد مطالعه در حوزه تاریخ جنگ ایران و عراق، به علت اینکه اکثر مسئولان سیاسی و فرماندهان نظامی دفاع مقدس در قید حیاتند، از ملاحظات خاصی برخوردار بود که در عمده موارد، از عرصه تنگ سیاست گذر می‌کرد و این مسئله دشواری پژوهش در این حوزه را دوچندان می‌ساخت. همچنین او در حوزه ای ورود کرده بود که بینش‌ها و روشهای تاریخ نویسی دگرگون شده بود و تلقی ها و انتظارات جدیدی از تاریخ نویسی دفاع مقدس در حال شکل گیری بود.

    در این میان او برای پیمودن این مسیر دو مرحله را طی کرد. در مرحله نخست وی در دهه‌های هفتاد و هشتاد با تالیف کتاب‌های شش جلدی سیر جنگ و سه جلدی تجزیه و تحلیل جنگ کوشید تا در ساحت توصیف، تبیین و تحلیل جنگ ایران و عراق ورود نماید و بی شک، این آثار را می توان در زمره مطالعات بنیادی این حوزه به شمار آورد، بدین معنا که تلاش شده تا انباشتی از مسائل و موضوعات جنگ ایجاد شود، تا بسترها و زمینه‌های اهتمام نویسندگان به نقد و ارزیابی محورهای کلان را فراهم کند.

   در مرحله دوم درودیان تلاش کرده تا حلقه‌های مفقوده و لایه های پنهان جنگ را به عنوان نیازهای جاری و آتی مورد مطالعه و واکاوی قرار دهد. در این مرحله او از فرایند تعمیق و انباشت فراتر رفت و با رویکرد کاربردی و به فراخور نیازهای اساسی حوزه مطالعات تاریخ دفاع مقدس، در عرصه مسائل و موضوعات کلیدی و کلان جنگ ایران و عراق ورود کرده است. در این وضعیت وی با وسواس خاص علمی و تحلیلی که مختص خود اوست وارد ساحت نقد جنگ ایران و عراق شد که، به انتشار کتب پنج جلدی نقد جنگ در دهه هشتاد انجامید که به اذعان دوست و دشمن بسیار رندانه و هوشمندانه، ابعاد و زوایای جدیدی از تاریخ جنگ ایران و عراق را آشکار و ارزیابی نمود. او همچنین در دهه نود کتابی را برای درس و واحد آشنایی با دفاع مقدس در دانشگاه‌های کشور تالیف کرد.

   با این وجود آثار محمد درودیان در حوزه جنگ ایران و عراق، سبب شده تا سطح انتظارات از ایشان بالا رود و نشر یادداشت های وی در وبلاگ شخصی، این مسئله را دوچندان ساخت. از این رو به نظر می‌رسد مطالعات و تحقیقات محمد درودیان، زمانی به ثمر خواهد نشست که بتواند تعادل ظریفی میان نقد جنگ و درسها و دستاوردهای دفاع مقدس را حفظ کند. بدین ترتیب که مسائل و موضوعاتی که از سوی ایشان در زمینه نقد جنگ ایران و عراق منتشر می‌شود، می بایست با شیب ملایمی به سمت مقوله درس ها و دستاوردهای جنگ میل نماید. این مسئله علاوه بر اینکه باعث می شود امتیازات و اختصاصات دوران دفاع مقدس که همچنان به عنوان لایه های پنهان و گنج های جنگ مسطور مانده، استخراج شود، همچنین زمینه استخراج روشها و منش های مدیریتی سطوح فرماندهی عالی، میانی و خرد جنگ به عنوان افق و چشم انداز مسئولان سیاسی و فرماندهان نظامی جهت عبور هوشمندانه و پیروزمندانه از چالش ها و بحران های پیش رو را فراهم آورد. بدیهی است که پس از این مرحله، فقر فزاینده مطالعات نظری جنگ ایران و عراق، برطرف خواهد شد.