اشاره:

   آقای جعفری پس از حضور در جلسه نقد کتاب «تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق؛ پیش درآمدی بر یک نظریه»، توضیحاتی را تحت عنوان «حاشیه نگاری» نوشته و ارسال کرده است که در ادامه از نظر خواهد گذشت.

******************

   روز سوم اردیبهشت ماه جاری، به دعوت رئیس دفتر کرسی‌های نظریه پردازی در دانشگاه عالی دفاع ملی، جلسه نقد و بررسی کتاب «تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق؛ پیش درآمدی بر یک نظریه» نوشته آقای محمد درودیان، در دانشگاه عالی دفاع ملی برپا شد و بنده نیز توفیق داشتم به همراه نویسنده کتاب، در این نشست حاضر شوم.

نشست های نقد کتاب به اعتبار گفت و گوی مناظره‌گونه میان نویسنده و ناقدین و بیان صریح و بی پیرایه نقطه نظرها، همچنین دفاع نویسنده از سال ها تلاش برای نگارش اثر و بازگویی ویژه‌گی‌ها و ابعاد ناپیدا و نانوشته آن، بسیار هیجان انگیز است، به ویژه اینکه در محیط دانشجویی و علمی برگزار شود. این جلسه نیز از همین زاویه مورد توجه بود که در ادامه به نکاتی در این باره اشاره می شود:

* در دانشگاه عالی دفاع ملی، با توجه به نوع رشته‌های تحصیلی، وابستگی به ستادکل نیروهای مسلح و شخصیت اساتید و دانشجویان، ویژه‌گی های محیط نظامی و پادگانی بر فضای علمی و پژوهشی غلبه دارد که همین وضعیت بر جلسه نقد نیز سایه انداخته بود.

* در ترکیب جمعیت 25 نفره جلسه نقد، به جز چند نفر، مابقی نظامی و اکثراً از ارتش بودند و همین ملاحظه، بر نقدهای وارده بر کتاب که از قبل انتظار می رفت، تأثیر داشت. این موضوع با حضور امیران حسینی و بختیاری بعنوان ناقد، کاملاً آشکار شده بود.

* احترام ویژه مجری برنامه (سرهنگ زین الدینی) به اُمرای ارتشی، آنقدر بالا بود که از حاضرین خواست برای حضور امیر بختیاری در جلسه و همچنین در آغاز سخنرانی وی، دو بار صلوات بفرستند! زین الدینی همچنین اشاره ای به حضور امیر بختیاری در برنامه طنز دورهمی به مناسبت روز ارتش کرد.

* با وجود اختصاص زمان 2 ساعته برای بیان نقد، به جز توضیحات اولیه، 5 دقیقه برای پاسخ نویسنده در نظر گرفته شد! این در حالی بود که شیوه بحث و مطالب مطرح شده نشان می داد که زمان در نظر گرفته شده، گنجایش لازم را ندارد. بنابراین مجری بارها مجبور شد که به ناقدین برای رعایت وقت، تذکر دهد.

* آقای درودیان، در ابتدای صحبت، از علت عدم ارایه پاورپوینت- مطابق رسم جلسات نقد- سخن گفت. وی بر این نظر بود که نمایش متن، میان کلام گوینده و چشم و ذهن مخاطب، شکاف ایجاد کرده و دقت آنان را خدشه دار می‌کند، بنابراین ترجیح داد، پاورپوینت پخش نشود. البته مناسب بود که برگزارکنندگان، پیش از این نشست، کتاب را با توجه به تعداد محدود مدعوین، در اختیار آنان قرار می دادند.

* درودیان به گفته خودش؛ متن کتاب را مدتها ندیده بود و این نشست بهانه ای شده بود که چارچوب آن را دوباره ببیند! وی از نظریه مرگ مولف گفت و گفت با انتشار اثر، نویسنده‌ی آن تمام خواهد شد! از همین رو، پیش از تشریح ساختار کتاب، خطاب به منتقدین گفت: «آنچه به من اضافه می کند، نقد و نظر است و تعریف و تمجید، چندان برای من مهم نیست.» اما این خواسته، در سخنان ناقدین رعایت نشد و بارها از وی تمجید کردند!

* یکی از موضوعات جالب توجه در این جلسه؛ اقدام امیر حسینی، امیر بختیاری و دکتر شمس احمر در تقسیم کار برای نقد کتاب و بررسی چند ماهه آن بود. نکته ای که نشان از جدیت و موشکافی ایشان در نقد آرا و نظریات درودیان دارد.

* امیر حسینی از درودیان بعنوان «پرکارترین مولف در زمینه جنگ ایران و عراق» یاد کرد. وی کتاب «تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق؛ پیش درآمدی بر یک نظریه» را از 16 اثر دیگر درودیان، متمایز دانست و آنرا در میان 10 هزار اثر در حوزه دفاع مقدس، جز «فاخرترین کتاب ها» برشمرد. همچنین امیر بختیاری که مشخص بود در میان ناقدین، وقت و تلاش بیشتری برای بررسی کتاب و نقد صریح آن صرف نموده، در ابتدای سخنانش با تعریف از درودیان، گفت: «کتاب های آقای درودیان همیشه جلوتر از ما جایزه ها را برده است!»

* علیرغم تعریف های ویژه ای که امیران ارتش از کتاب و نویسنده آن کردند، در ادامه نقدهای تندی بر آن روا داشتند. همین مسئله باعث شد که جلسه از رخوت و یکنواختی خارج و رونق خاصی بر آن حاکم شود.

* دکتر شمس احمر، از نگاه روش شناسی، کتاب و ساختار آن را مورد نقد قرار داد. اما امیران حسینی و بختیاری، به ماهیت موضوعات با رویکرد نظامی، ورود کردند. دکتر امینیان نیز با توجه به صبغه سیاسی و دیپلماتیکِ خود، به جای پرداختن به جزئیات کتاب، بیشتر به کلیات و مشخصه راهبردی آن توجه داشت. وی اعتقاد داشت که این کتاب، با نظریه، فاصله دارد و عنوان آن (پیش درآمدی بر یک نظریه) بر آن صدق می کند.

* علیرغم اینکه هدف برپایی نشست، بررسی و نقد کتاب از زاویه نظریه پردازی بود، اما ناقدین و شرکت کنندگان، هیچکدام به نظریه مطرح شده در کتاب اشاره مستقیم نکردند. گرچه بیشتر بر صفحات پایانی کتاب متمرکز بودند. امیر بختیاری در پایان جلسه با چهره خندان و مزاح همیشگی، خطاب به درودیان گفت: «بیا برای یک بار هم که شده، یک نظریه برای کل جنگ بدهیم!»

* پرسش های برخی از دانشجویان و اساتید حاضر نشان می داد که آنان با سایت درودیان بیشتر از کتاب های وی ارتباط برقرار کرده اند، ضمن اینکه نقدهای وارده به کتاب را که پیش‌تر در سایت درودیان منتشر شده بود، خوانده اند. با این ملاحظه باید گفت: سایت درودیان، در آینده پشتوانه اصلی نظریات و کتاب‌های وی خواهد بود.