اشاره:   پیش از این درباره شکل‌گیری تاریخ نگاری جنگ در سپاه و هدف اصلی آن مبنی بر مقابله با تحریف، مصاحبه و یا مطالبی را نوشته ام. در این یادداشت، ملاحظات دیگری وجود دارد که در ادامه به آن اشاره می شود.

                                          ********

 عملیات فتح المبین از نظر «نظامی»، علاوه بر کسب پیروزی بزرگ و برجسته و در نتیجه برتری ایران بر عراق، موجب پذیرش شکست عراق در برابر ایران، از سوی این کشور و حامیانش شد. بهمین دلیل از حیث « تحول در سازمان سپاه و روش تاریخنگاری جنگ» نقش و جایگاه عملیات فتح المبین بسیار تعیین کننده بوده است. با عملیات فتح المبین سازماندهی و بکارگیری نیروهای مردمی در جنگ، در امتداد تحولات سیاسی- اجتماعی در ایران، دستخوش تحول اساسی شد و سازمان سپاه از نیروی انتظامی به نظامی تغییر کرد. بنظر می رسد نتایج و پیامدهای تحول یاد شده، همچنان در سه سطح جامعه، ساختار سیاسی و دفاعی کشور، همچنین نقش منطقه ای جمهوری اسلامی ایران، قابل مشاهده است. همچنین تاریخنگاری جنگ در سپاه نیز از نظر رویکرد و روش تغییر کرد. با وجود اینکه دامنه تغییرات در جامعه، سپاه و جنگ، همچنین در ارتش بسیار گسترده و عمیق است، ولی تا کنون چندان به آن توجه نشده و تحقیقات و سخنرانیها همچنان در چارچوب گفتمان رایج و تبلیغاتی قرار دارد و به بررسی عملیاتهای نظامی و رخدادهای سیاسی  محدود شده است.

  تاریخ نگاری جنگ در سپاه از خردادماه سال 1360 شکل گرفت، اما از عملیات فتح المبین دستخوش تحول شد. پیش از آن، تاریخ نگاری با رویکرد «سیاسی- اجتماعی» و با تأکید بر نقش «دفاع مردمی در برابر تجاوز عراق» مورد توجه بود.  ساختار اولیه تاریخنگاری جنگ در سپاه با هدف «مقابله با تحریف» شکل گرفت، و ثبت و ضبط وقایع با تقسیم مناطق جنگ به دو منطقه جنوب و غرب، با تأکید بر محورهای پیشروی ارتش عراق و مقاومت در برابر آن، انجام می شد. در این دوره نزدیک به 700 عدد نوار کاست از طریق گفتگو با شاهدان و عاملان در صحنه نبرد ضبط شده است که، به لحاظ تاریخی بسیار ارزشمند و برای روشن شده برخی از واقعیات تاریخی قابل استناد است.

در عملیات طریق القدس، ابتکار فردی و خلاقانه جناب آقای مسعود مقدم برای ضبط مکالمات بی‌سیم عملیات، و واکنش «برادر رشید» فرمانده قرارگاه، موجب برگزاری جلسه با حضور «آقا محسن» فرمانده وقت سپاه و سرانجام موافقت با حضور همزمان راویان برای ضبط و ثبت عملیات شد که، در ادامه به برخی نتایج آن اشاره خواهد شد.

ادامه دارد ...