1- نقد و بررسی کتاب در حوزه جنگ ایران و عراق بطور کلی و نوشته آیت الله هاشمی رفسنجانی بطور خاص، به دلیل پیچیده‌گی موجود برای تعیین "روش و معیار" نقد آثار منتشر شده، با دشواری زیادی همراه است. زیرا تعریف واحد و مشخصی از مفهوم و روش نقد، که مورد اجماع و توافق باشد، وجود ندارد. بعبارت دیگر نمی توان به این پرسش پاسخ روشن داد که؛ گفتارها و نوشتارهای موجود در حوزه جنگ ایران و عراق را، چگونه باید نقدوبررسی کرد؟

2- نقد اساساً در حالیکه با نوعی قضاوت و اعلام نظر فردی همراه است، ولی تحت تاثیر شرایط سیاسی، همچنین گفتمان غالب صورت می گیرد، با این توضیح، این پرسش وجود دارد که؛ "معیار" قضاوت و اعلام نظر در باره موضوعات و مسائل بطور کلی و در باره جنگ ایران و عراق بطور خاص چیست؟ در نقد گاهی برخورد آرمانی صورت می گیرد به این معنا که هر آنچه مطلوب است، بعنوان معیار برای نقد و قضاوت، از سوی ناقد مورد تأکید قرار می گیرد. استفاده از این روش موجب نوعی تقلیل گرائی می شود و نیازمند نقد روشی است.

3- فارغ از ملاحظات نظری-روشی در نقد کتاب، بنظر می رسد در مجموع دو ملاحظه کلی برای نقد وجود دارد: نخست؛ در نظر گرفتن معیارها و عرف عمومی در بررسی موضوع و روش نگارش کتاب و دیگری؛ براساس آنچه نویسنده کتاب به عنوان "هدف و روش نگارش کتاب"، مورد تأکید قرار می دهد. پیش از این، هر آنچه انجام می شود، گرچه بعنوان نقد محسوب شود، ولی در این بررسی مورد استفاده قرار نخواهد گرفت.

4- پرسش ناظر بر نقد بطور عام و درباره نقد کتاب آقای هاشمی بطور خاص، این است که؛ چگونه باید نوشته ایشان، از جمله کتاب "روزهای پایداری" را نقد و بررسی کرد؟ پاسخ به پرسش یاد شده علاوه بر ملاحظات روشی که در بند 3 به آن اشاره شد، بیشتر متأثر از نقش و جایگاه ایشان در جنگ و انقلاب و نتایج حاصل از گفتار و نوشتار ایشان در تولید گفتمان جدید و یا تحکیم گفتمان پیشین است.

5- گفتار و نوشتار آقای هاشمی در حوزه جنگ و انقلاب، به دلیل سوابق مبارزاتی قبل از انقلاب، ریاست مجلس شورای اسلامی و فرماندهی عالی جنگ و بعدها بعنوان رئیس جمهور و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، مهمتر از آن، روش واقع بینی در نگرش و تحلیل موضوعات و مسائل، به همراه برخی ملاحظات دیگر، از تأثیرگذاری و مرجعیت فکری در میان نخبگان و عموم جامعه برخوردار است. چنانچه بررسی آثار موجود، این موضوع را بخوبی نشان خواهد داد.

6- بر پایه ملاحظه یاد شده در نقد و بررسی کتاب آقای هاشمی از جمله کتاب "روزهای پایداری"، باید سه مولفه را در نظر گرفت:

الف) هدف از نگارش کتاب و روش آن که در مقدمه کتاب نوشته شده است.

ب ) تأثیر کتاب بر نگرش و گفتمان موجود نسبت به جنگ

ج ) تأثیر کتاب بر تبیین جایگاه و نقش آقای هاشمی در جنگ

در ادامه بحث، مولفه های سه گانه توضیح داده خواهد شد.

 

پاورقی

-------------------------------------

*  هاشمی رفسنجانی- 1393 - روزهای پایداری- به اهتمام عباس بشیری- دفتر نشر معارف انقلاب