طرح مسئله

۱) در این یادداشت نسبت میان “مسئله جنگ با جامعه ایران”، با این فرض بررسی خواهد شد که “جنگ برای جامعه ایران یک مسئله بوده و خواهد بود.” بدیهی است بحث درباره نسبت میان دو امر جداگانه، مانند جنگ و جامعه، به دلیل وجود برداشت های متفاوت و نبود ادبیات مناسب، بسیار دشوار است. مهمتر از آن، تعین محل نزاع درباره چگونگی تعامل جنگ و جامعه، در نتیجه سازوکارها و چگونگی ایجاد تغییر در جامعه و برداشت از مفهوم جنگ، به سادگی امکان پذیر نیست. ملاحظه یاد شده در مجموع، ناظر بر دشواری و پیچیده‌گی‌های طرح بحث در این زمینه است.

۲) تعریف جنگ بعنوان یک «مسئله»، به این اعتبار صورت گرفته است که، جنگ و انقلاب برای جوامع انسانی، همانند طوفان، سیل و زلزله با نتایج و پیامدهای مخاطره آمیز همراه است، با این تفاوت که در مسئله جنگ و انقلاب، اراده انسانی نقش برجسته ای دارد. بنابراین جنگ و انقلاب، نظر به نتایج و پیامدهای پایدار و گسترده آن، همواره به لحاظ فکری، سیاسی و تاریخی، مناقشه آمیز است و به صورت تدریجی دستخوش تغییر نگرشی و مفهومی می شود. با این ملاحظه در ادامه بحث این پرسش بررسی خواهد شد که؛ مسئله جنگ در جامعه ایران، در دوره های مختلف زمانی، چه تعریفی داشته است؟ آیا تعریفی که هم اکنون از مسئله جنگ صورت می گیرد، با تعریف آن در زمان وقوع، یکسان است؟ آیا در آینده نیز همین تعریف مورد پذیرش قرار خواهد گرفت؟

۳) با فرض اینکه تغییر در تعریف مسئله جنگ در دوره های مختلف، اجتناب ناپذیر است، بنظر می رسد علت تغییر تا اندازه ای ناشی از تفاوت کارکرد و پیامدهای جنگ در زمان وقوع و پس از آن می باشد. علاوه بر این حضور نسل جدید و در نتیجه ظهور نیازهای جدید و بسیاری از عوامل دیگر از جمله تغییر در شرایط، موجب در تغییر نگرش و پیدایش تعاریف جدید از جنگ می شود. در این میان برسی “علت تغییر” در تعریف از مسئله جنگ، موضوعیت دارد، زیرا سطحی از تعاملِ میان جنگ با جامعه را ترسیم می کند.

۴) صورت بندی تغییر در تعریف از مسئله جنگ، موجب شکل گیری سه تعریف جداگانه از مسئله جنگ شده که بنا به شرایط، یکی یا هر سه تعریف، در زمان وقوع و پس از آن مورد توجه و اهتمام قرار گرفته است. تعاریف سه گانه به شرح زیر است:

الف) جنگ بعنوان یک مسئله سیاسی- اجتماعی، در پیوند با انقلاب

ب ) جنگ بعنوان یک مسئله نظامی- استراتژیک، در پیوند با قدرت

ج ) جنگ بعنوان یک مسئله انسانی، در پیوند با باورهای اعتقادی

ادامه دارد ...