فتح خرمشهر در سوم خردادماه سال 1361، بدون تردید برجسته ترین پیروزی نظامی ایران در برابر ارتش عراق بود. در این عملیات علاوه بر نمایش توان و قدرت نظامی ایران، بخش مهمی از مناطق اشغالی کشور، ازجمله شهر خرمشهر آزاد شد. تحولات نظامی حاصل از فتح خرمشهر، موقعیت سیاسی ایران را برای نخستین بار پس از حمله عراق به ایران، بهبود بخشید و ایران از شرایط جدیدی برای استفاده از قدرت نظامی، به منظور پیگیری اهداف سیاسی خود، برخوردار شد.

طی سالهای گذشته همواره به مناسبت سوم خرداد و فتح خرمشهر، ابعاد سیاسی- نظامی عملیات بیت‌المقدس مورد توجه رسانه ها و برنامه سازان قرار گرفته است و این مسئله بسیار ضروری بوده و می بایست ابعاد آن بیش از گذشته و فراتر از شعارهای تبلیغاتی تبیین شود، اما نباید موجب نادیده گرفتن سایر ابعاد فتح خرمشهر، بویژه در زمینه «اجتماعی» شود.

حمله عراق به ایران و اشغال بخش مهمی از مناطق و شهرهای مرزی کشور ازجمله شهر خرمشهر، موجب شکل گیری مقاومت مردمی در شهرها شد، هر چند در عمل حیات اجتماعی و فردی یک نسل را به مخاطره انداخت و آوارگی و ترک محل زندگی بهمراه خسارت‌های مادی و روحی حاصل از جنگ، چنانکه روشن است، به سادگی قابل جبران و فراموشی نیست.

برای نسلی که در واکنش به تهاجم ارتش عراق، از مرزهای کشور دفاع کرد و سپس محل زندگی خود را ترک نمود، آزادسازی مناطق اشغالی و فتح خرمشهر، معنای متفاوتی بیش از ابعاد سیاسی- نظامی داشت. به عبارت دیگر؛ انتظار برای فتح خرمشهر، پس از تبدیل خرمشهر به خونین شهر، انتظار برای بازگشت به زندگی بود و به همین دلیل جشن و شادمانی مردم مناطق اشغالی، با سایر مردم ایران تفاوت داشت.

هم اکنون انتظار برای سامان‌دهی «زندگی» در خرمشهر، جایگزین انتظار برای آزادسازی شده است. سرنوشت آینده یک نسل در خرمشهر، با فتح نظامی این شهر مقاوم و استراتژیک پیوند خورده و هر دو در صورت ساختن دوباره خرمشهر و پویایی حیات سیاسی- اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی در این شهر، تکمیل و در تاریخ پایدار خواهد شد.