m-doroodian|محمد درودیان

نویسنده و پژوهشگر جنگ ایران و عراق

اشاره:

  انتشار یادداشت «استراتژی اتمام جنگ با تصرف یک منطقه استراتژیک» در سایت، موجب واکنش سردار سرلشکر رشید از فرماندهان دفاع مقدس و نگارش یادداشت حاضر شد. سردار غلامعلی رشید در جنگ بعنوان فرمانده قرارگاه فتح و جانشین نیروی زمینی سپاه و معاون عملیات قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء(ص)، نقش بسیار اساسی در طراحی عملیات ها و فرماندهی جنگ داشت. گرچه ایشان هم اکنون در جایگاه جانشین رئیس ستادکل نیروهای مسلح، حضور دارند، اما شخصیت ایشان را باید بیشتر بدلیل برخورداری از آراء و اندیشه های راهبردی در حوزه جنگ و امنیت ملی مورد توجه قرار داد. آنچه ایشان در این یادداشت نگاشته است، بمثابه یک سند تاریخی باید مورد توجه و مطالعه قرار بگیرد.

                        سردار سرلشکر غلامعلی رشید

یادداشت سردار رشید:

   یاداشت کوتاه و مفید شما (درودیان)، حقیقتاً گنجایش و ظرفیت بسط تا رسیدن به یک مقاله علمی و ارزشمند را دارد. تمام مطلب شما را تأیید می کنم، اما نکات و ایراداتی به نظرم می رسد که در ادامه به آنها اشاره می کنم: ....


ادامه مطلب

   مناقشات سیاسی درباره موضوعات و مسایل تاریخی، در حالیکه یکی از مهمترین پیامدهای حوادث بزرگ تاریخی است، در عین حال موجب تداوم مسایل تاریخی نیز خواهد شد. چنانکه امروز بسیاری از موضوعات تاریخ معاصر ایران، بیشتر از مسیر مناقشات سیاسی بر جامعه ایران تاثیر گذار و ماندگار شده است. پذیرش این فرض که؛ مناقشات سیاسی بعنوان بخشی از تاریخ، موجب تداوم و تعمیق مسائل تاریخی و تاثیر گذاری آن می شود، ناظر بر وجود دوگانگی و دشواری‌های شناخت مسائل تاریخی است. ضمن اینکه روش مواجهه با وقایع و مسائل تاریخی، از طریق صورت بندی مناقشه آمیز، می تواند موجب گسست مفهومی و معرفتی شود. در واقع مناقشات سیاسی در باره وقایع و مسائل تاریخی کارکرد دوگانه دارد؛ به این معنا که در عین تداوم و تاثیر تاریخی، موجب گسست مفهومی و معرفتی می شود. فرایند حاصل از کارکرد دوگانه مناقشات، شناخت از وقایع و مسائل تاریخی را تحت تاثیر قرار داده و تا اندازه ای مخدوش می کند. به این اعتبار و در صورت صحت برداشت یاد شده، موضوعات و مسائل در تاریخ معاصر ایران، با وجود بحث و گفتگو و انتشار آثار مختلف، بیش از آنکه پیوسته و در امتداد هم قرار داشته باشد، از هم گسیخته و در برابر هم قرار دارد.

  نقد و بررسی مناقشات با تاکید بر ضرورت «تعیین محل نزاع»، با این هدف انجام می شود که، با گذار از صورت بندی‌های مناقشه آمیز و رایج پیرامون جنگ ایران و عراق، با فهم عمیق تر از مسائل اساسی جنگ، از تحریف و از هم گسیختگی مفهومی و معرفتی جلوگیری شود. زیرا فرض بر این است که، میان صورت بندی مناقشات تاریخی با مسائل اساسی که در این بررسی بعنوان محل نزاع تعریف شده است، تفاوت های اساسی وجود دارد و تداوم آن نظام معرفتی، موضوعات و مسائل جنگ ایران و عراق را دگرگون خواهد کرد. با این توضیح، پرسش این است که؛ محل نزاع تاریخی درباره موضوعات و مسائل جنگ ایران و عراق که در چارچوب مفاهیم مناقشه آمیز صورت بندی می شود، کجاست؟ مناقشات تاریخی درباره جنگ ایران و عراق، با وجود تنوع و گسترده‌گی فزاینده، حداقل در چارچوب سه گفتمان متفاوت قابل مشاهده است که، در ادامه به آنها اشاره خواهد شد: ...


ادامه مطلب

1- نقد و بررسی کتاب در حوزه جنگ ایران و عراق بطور کلی و نوشته آیت الله هاشمی رفسنجانی بطور خاص، به دلیل پیچیده‌گی موجود برای تعیین "روش و معیار" نقد آثار منتشر شده، با دشواری زیادی همراه است. زیرا تعریف واحد و مشخصی از مفهوم و روش نقد، که مورد اجماع و توافق باشد، وجود ندارد. بعبارت دیگر نمی توان به این پرسش پاسخ روشن داد که؛ گفتارها و نوشتارهای موجود در حوزه جنگ ایران و عراق را، چگونه باید نقدوبررسی کرد؟

2- نقد اساساً در حالیکه با نوعی قضاوت و اعلام نظر فردی همراه است، ولی تحت تاثیر شرایط سیاسی، همچنین گفتمان غالب صورت می گیرد، با این توضیح، این پرسش وجود دارد که؛ "معیار" قضاوت و اعلام نظر در باره موضوعات و مسائل بطور کلی و در باره جنگ ایران و عراق بطور خاص چیست؟ در نقد گاهی برخورد آرمانی صورت می گیرد به این معنا که هر آنچه مطلوب است، بعنوان معیار برای نقد و قضاوت، از سوی ناقد مورد تأکید قرار می گیرد. استفاده از این روش موجب نوعی تقلیل گرائی می شود و نیازمند نقد روشی است.

3- فارغ از ملاحظات نظری-روشی در نقد کتاب، بنظر می رسد در مجموع دو ملاحظه کلی برای نقد وجود دارد: نخست؛ در نظر گرفتن معیارها و عرف عمومی در بررسی موضوع و روش نگارش کتاب و دیگری؛ براساس آنچه نویسنده کتاب به عنوان "هدف و روش نگارش کتاب"، مورد تأکید قرار می دهد. پیش از این، هر آنچه انجام می شود، گرچه بعنوان نقد محسوب شود، ولی در این بررسی مورد استفاده قرار نخواهد گرفت.

4- پرسش ناظر بر نقد بطور عام و درباره نقد کتاب آقای هاشمی بطور خاص، این است که؛ چگونه باید نوشته ایشان، از جمله کتاب "روزهای پایداری" را نقد و بررسی کرد؟ پاسخ به پرسش یاد شده علاوه بر ملاحظات روشی که در بند 3 به آن اشاره شد، بیشتر متأثر از نقش و جایگاه ایشان در جنگ و انقلاب و نتایج حاصل از گفتار و نوشتار ایشان در تولید گفتمان جدید و یا تحکیم گفتمان پیشین است.

5- گفتار و نوشتار آقای هاشمی در حوزه جنگ و انقلاب، به دلیل سوابق مبارزاتی قبل از انقلاب، ریاست مجلس شورای اسلامی و فرماندهی عالی جنگ و بعدها بعنوان رئیس جمهور و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، مهمتر از آن، روش واقع بینی در نگرش و تحلیل موضوعات و مسائل، به همراه برخی ملاحظات دیگر، از تأثیرگذاری و مرجعیت فکری در میان نخبگان و عموم جامعه برخوردار است. چنانچه بررسی آثار موجود، این موضوع را بخوبی نشان خواهد داد.

6- بر پایه ملاحظه یاد شده در نقد و بررسی کتاب آقای هاشمی از جمله کتاب "روزهای پایداری"، باید سه مولفه را در نظر گرفت:

الف) هدف از نگارش کتاب و روش آن که در مقدمه کتاب نوشته شده است.

ب ) تأثیر کتاب بر نگرش و گفتمان موجود نسبت به جنگ

ج ) تأثیر کتاب بر تبیین جایگاه و نقش آقای هاشمی در جنگ

در ادامه بحث، مولفه های سه گانه توضیح داده خواهد شد.

 

پاورقی

-------------------------------------

*  هاشمی رفسنجانی- 1393 - روزهای پایداری- به اهتمام عباس بشیری- دفتر نشر معارف انقلاب