m-doroodian|محمد درودیان

نویسنده و پژوهشگر جنگ ایران و عراق

خبرگزاری ایسنا ؛ درودیان: مسائل بعد از جنگ به درستی صورت‌بندی نشد

   محمد درودیان یک پژوهشگر و نویسنده حوزه دفاع مقدس گفت: اگر قرار است شاهد بازتاب لایه‌های مختلف جنگ در حوزه نشر باشیم لازم است پیش‌زمینه‌های فهم اولی خود را از جنگ ارتقا دهیم.

به گزارش خبرنگار سرویس «فرهنگ‌حماسه» خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، محمد درودیان که در «نشست نقش مردم در دفاع‌ مقدس و انعکاس آن در حوزه آثار منتشر شده» در سالن «یاس» بیست ‌وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران سخن می‌گفت، افزود: خاطره‌نگاری جنگ 9 ماه پس از حمله عراق به ایران آغاز شد. تقریبا خردادماه سال 60 بود که این مسئله عملی شد. در آن زمان دو موضوع حمله و تجاوز عراق به ایران و مقاومت مردمی، مسئله مهمی در خاطره‌نگاری به شمار می‌آمد به گونه‌ای که 700 نوار در آن زمان ضبط شد. به عنوان مثال خودم پنج ساعت با شهید «بهروز مرادی» درباره مقاومت و اشغال شهر خرمشهر گفت‌وگو داشتم. آن زمان پرداختن به این دو مبحث بسیار قابل توجه بود چرا که لایه‌های مختلف جامعه را به خود درگیر کرده بود. بین تجاوز عراق از محورهای مختلف به ایران و مقاومت و نقش مردم در شهرها، مبحث دوم یعنی مقاومت، مسئله اصلی بود.

وی ادامه داد: پس از این دو مسئله با رویکرد تحقیقاتی و روند جنگ مناقشات و دردهای سیاسی نیز به این حوزه ورود پیدا کرد به عنوان مثال مناقشات دوران بنی‌صدر یکی از بحث‌های بوجود آمده در این حوزه بود و آن زمان که بنی‌صدر از صحنه سیاسی حذف شد سپاه که شکل نامنظمی داشت به ساختاری منظم تبدیل شد.

درودیان ادامه داد: زمانی که به آثار منتشر شده در رابطه با جنگ تحمیلی نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم که آثاری که مقاومت مردم را مطرح کرده‌اند، بسیار کم هستند و رویکرد سیاسی- اجتماعی در آن‌ها دیده نمی‌شود. اگر قرار است شاهد بازتاب لایه‌های مختلف جنگ در حوزه نشر باشیم، لازم است پیش‌زمینه‌های فهم اولی خود را از جنگ ارتقا دهیم چرا که وقتی فهم ما در برابر تجاوز عراق، دفاع است، رویکردهای پرداختن به مسئله جنگ نیز تفاوت پیدا می‌کند و متأثر از تغییر شرایط در جنگ خواهد شد. به عنوان مثال کتاب «نبرد در شرق بصره» رویکرد جنگی دارد و نسبت به آنچه که آن را مقاومت می‌نامیم تحول یافته است.

درودیان با اشاره به اینکه حلقه مفقوده در رابطه با جنگ این است که باید نقش جنگ در آن بازتاب داشته باشد، گفت: دفاع مقدس عمل ما در مقابل عراق بوده است اما در حقیقت آنچه که بین دو کشور به وقوع پیوسته است، یک جنگ است، اما از آنجایی که ما نتوانسته‌ایم مسائل بعد از جنگ را به درستی صورت‌بندی کنیم، همواره مباحث مربوط به جنگ محدود به جنبه مقاومت و دفاعی آن بوده است. این در حالی است که ما باید احتمال وقوع جنگ دیگری را بدهیم بنابراین باید از تجربه‌های استراتژیک و نظامی جنگ بهره‌مند بشویم. اما آنچه از جنگ در ذهن ما سیطره یافته است، تعریف ناقصی از آنچه که در هشت سال دفاع مقدس اتفاق افتاده است، می‌باشد که باید آن‌ها را در چارچوب مفاهیم جنگ معرفی کنیم. در این زمینه موفق نبوده‌ایم که تولید ادبیات کنیم و مفهوم دفاع را از سطح مقاومت به بهره‌مندی‌های استراتژیک ارتقاء دهیم.

این پژوهشگر افزود: ماهیت جنگ بعد از فتح خرمشهر تغییر کرد. در آن زمان اگر صدام را ساقط می‌کردیم برای همیشه از همان زمان حرف اول را در منطقه می‌زدیم. از همین رو نباید باب فهم را از آنچه که امام (ره) درباره «نوشیدن جام زهر» عنوان کرد برخود ببندیم که مبادا به فلان کس یا فلان ارگان بربخورد. اگر می‌خواهیم آنچه که در گذشته به عنوان جنگ رخ داده است، بار دیگر اتفاق نیافتد، باید جنگ هشت ساله را جنگ، فرض کنیم. مفهوم این جمله این نیست که انگیزه‌ها و نیت‌ها تغییر کند، چرا که رویکرد ما در جنگ همیشه دفاع است بنابراین تاز زمانی که فهمی که از جنگ در ذیل دفاع مقدس داریم، به یک راهبرد و استراتژیک تبدیل نشود، جنگ را درک نکرده‌ایم. از دهه 70 آمریکا و اسرائیل ما را تهدید می‌کنند که به شما حمله می‌کنیم. برای اینکه با بحث غافل‌گیری مواجه نشویم باید از آموزه‌های بازدارندگی جنگ استفاده کنیم و این‌ها درس‌هایی هستند که باید از دفاع مقدس بگیریم.

درودیان با اشاره به نگاه امروزی‌ به درون‌مایه هشت سال دفاع مقدس گفت: این نگاه امروز که درون‌مایه ما را نسبت به دفاع مقدس تشکیل داده است، چیزی نیست که در آینده به درد ما بخورد. منظور من بهره‌برداری‌های فرهنگی از دفاع مقدس نیست، بلکه کاربرد دفاعی آن را می‌گویم. ثمره دفاعی جنگ باعث شده است که 35 سال مشروعیت نظام و قدرت آن متأثر از حضور مردم در جنگ باشد و این قدرتی که اکنون تثبیت شده است در امتداد همان دو موضوع اصلی است که در ابتدای سخنانم به آن اشاره کردم. جنگ هشت ساله ظرفیت بسیار عظیمی برای ایران به شمار می‌آید که اگر 100 سال دیگر از آن بهره‌مند شویم باز ما را تأمین خواهد کرد. از طرفی، وقتی دفاع مقدس می‌گوییم داریم به ظرفیت‌های اصلی جنگ «حصر» می‌زنیم.

   خبرگزاری کتاب : درودیان: مهم‌ترین رویکرد، مقاومت مردمی و حضور مردم در جنگ بود

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ محمد درودیان، نویسنده و پژوهشگر جنگ تحمیلی، در «نشست تخصصی نقش مردم در دفاع مقدس و انعکاس آن در ادبیات پایداری» که عصر روز 13 اردیبهشت 93 به کوشش مجمع ناشران دفاع مقدس در سالن یاس بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار شد، با بیان این‌که در دوران دفاع مقدس «مقاومت» مهم‌ترین مساله بود تصریح کرد: در زمینه مقاومت نیز مهم‌ترین رویکرد، مقاومت مردمی و حضور مردم در جنگ بود.

وی با اشاره به این‌که در ابتدای دوران دفاع مقدس و در زمان بنی صدر، سپاه مجموعه‌ای نامنظم بود که با حذف وی نظم خود را به دست آورد افزود: دفاع مقدس واکنش ما در مقابل تجاوز رژیم بعثی عراق بود ولی آن‌چه میان عراق و ایران رخ داد جنگ بود و عمل ایران دفاع مقدس بود.

درودیان اضافه کرد: خون شهیدان و وجود آنان در دوران دفاع مقدس این جسارت را به نویسندگان می‌دهد که حقایق جنگ را مطرح کنند.

این نویسنده و پژوهشگر دفاع مقدس با طرح این سوال که «آیا ایران در جنگ با عراق غافلگیر شد؟»، افزود: چه تعداد کتاب به این بّعد از جنگ پرداخته و این مهم را بررسی کرده تا در مقاطع و میدان های بعدی دچار حوادث آن زمان نشویم.

وی ادامه داد: پیوستگی و علاقه مردم با انقلاب اسلامی‌، دفاع مردمی در دوران دفاع مقدس را رقم زد.

درودیان با بیان این‌که مردم و باورهایشان موتور محرکه تمام فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی کشور هستند گفت: اکنون قدرت مردمی کشور تثبیت شده و همچنان امتداد دارد.

این نویسنده و پژوهشگر دفاع مقدس با اشاره به این‌که جنگ عراق علیه ایران به واسطه زمان 8 ساله، نقش مردم در ابعاد مختلف، وجود نهادها و سازمان‌ها و تحولات اجتماعی گوناگون دارای ظرفیت های بسیار است تصریح کرد: این ظرفیت بی‌بدیل در تاریخ ایران بسیار تاثیرگذار است و تا صدسال هم ظرفیت و درون‌مایه هرگونه فعالیت هنری و ادبی را دارد و اگر ضعفی در این‌گونه آثار ادبی، هنری و تاریخی دیده می‌شود‌، ناشی از ضعف ماست.


   وقایع و رخدادهای بزرگ همانند جنگ و انقلاب، همیشه در معرض بحث و گفت‌وگو و روایت‌های متفاوت در زمان‌های مختلف قرار دارند. به کارگیری شیوه و زبان جدید در روایت وقایع بزرگ با توجه به ابعاد و موضوعات جدید، بیانگر تغییر در محتوی و مضمون روایت‌ها و در نتیجه تغییر تدریجی آنها می‌باشد.

نظر به اینکه میان ادراکات و روایت‌ها نسبت وجود دارد، در واقع تغییر در روایت‌ها، نشان تغییر در ادراکات است. با این توضیح و با فرض اینکه ادراک اولیه در زمان وقوع حادثه تدریجاً دستخوش تغییر و تکامل می‌شود، پرسش این است که ادراک از یک موضوع و تغییر آن بر اثر چه عواملی شکل می‌گیرد و چگونه جریان پیدا می‌کند؟

این پرسش ناظر بر سازکارهای فهم و فرایند شکل‌گیری و تغییر آن بر اثر عوامل بیرونی و منطق درونی می‌باشد. پاسخ به این پرسش بدون رمزگشایی از مسئله فهم و سازکارهای شکل‌گیری ادراکات و تغییر آن که در نظریه پدیدار شناسی مورد توجه قرار گرفته، بسیار دشوار است. فارغ از هر توضیحی در این زمینه، مسئله مهم این است که فهم زمانمند است و با تغییر در شرایط، فهم از مسائل و در نتیجه روایت‌ها، تغییر می‌کند.

با اتمام جنگ ایران و عراق چند حادثه بزرگ روی داده است که حوزه مطالعات جنگ ایران و عراق و در نتیجه ادراک از جنگ و روایت از آن را تدریجاً دستخوش تغییر کرده است که آثار و نتایج آن در آینده بیشتر آشکار خواهد شد:

1ـ سقوط صدام

  صدام نماد تجاوز به ایران است. با سقوط صدام و سپس حاکمیت شیعیان در عراق، نوعی آرامش روحی ـ روانی نسبت به جنگ در مردم به وجود آمد. احساس رضایت و تمایل به حذف صدام در جامعه ایران به منزله مجازات متجاوز بود. این موضوع همراه با حاکمیت شیعیان در عراق و دفع تهدید عراق نسبت به ایران، تا اندازه‌ای پیامدهای اولیه حضور امریکا در عراق را تحت تأثیر قرار داد.

تحولات حاصل از سقوط صدام در حوزه مناسبات سیاسی ـ اجتماعی و فرهنگی ایران و عراق و نگرش جدید به جنگ از آن سوی خاکریزها و همچنین فراهم شدن زمینه انتشار اسناد و مدارک عملیاتی با چاپ و انتشار آن، فهم از مسائل جنگ را تغییر داده است. در گذشته دشمن به عنوان یک کلیت واحد تصور می‌شد که در آن سوی خاکریزها با حمایت بین‌المللی مشغول تجاوز و اشغال است، ولی با سقوط صدام نگاه جدیدی به عراق و آن سوی خاکریزها از طریق گفت‌وگو با ژنرال‌های عراقی و مشاهده اسناد و مدارک در حال شکل‌گیری است، همچنین چاپ اسناد جدید درباره تصمیم‌گیری و طراحی عملیات‌ها و گشودن بخشی از جبعه سیاه جنگ* در مجموع موجب پیدایش دیدگاه‌های جدید در میان صاحب‌نظران و محققین و همچنین منتقدین خواهد شد.

2ـ گسترش مناقشات سیاسی و نقد جنگ ایران و عراق

  حادثه سیاسی ـ اجتماعی دوم خرداد 1376 زمینه‌های نقد شالوده شکنانه را در تمام حوزه‌ها از جمله جنگ ایران و عراق فراهم کرده و گسترش داد. در این روند، گفتمان انتقادی از اپوزیسیون و جریانات سیاسی به جامعه و نسل جدید منتقل و تا اندازه‌ای نهادینه شده است. در واقع پرسش‌های اپوزیسیون و جریانات سیاسی به پرسش‌های جامعه و نسل جدید تبدیل شده است. این تحول به معنای شکل‌گیری و نهادینه شدن رویکرد انتقادی به جنگ در نزد نسل جوان است.

در این روند، مناقشه درباره ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر و پایان جنگ، در میان مسئولین سیاسی و نظامی جنگ منجر به انتشار نامه تاریخی امام درباره پذیرش قطعنامه 598 شد. مسئله مهم در این روند علاوه بر انتشار یک سند تاریخی در فرایند مناقشات سیاسی و نه ضرورت‌های تاریخی و تحقیقاتی، گسترش گفتمان انتقادی در میان مسئولین و تصمیم‌گیرندگان سیاسی و نظامی جنگ بود. پیدایش این وضعیت ادراک اولیه از جنگ و صف‌بندی میان دیدگاه‌های مسئولین سیاسی ـ نظامی جنگ با اپوزیسیون را به هم زد.

3ـ بازدید مردم از مناطق جنگی

  تلاقی عید نوروز با محرم تدریجاً زمینه‌های بازید مردم از مناطق جنگی را فراهم کرد. پیش از این هرگونه اقدامی به صورت محدود و خاص صورت می‌گرفت ولی این وضعیت در واقع یک پدیده جدید بود. در واکنش به این پدیده، جریان راوی‌گری به معنای حضور افراد مطلع برای توضیح رخدادهای نظامی در مناطق جنگی، شکل گرفت. وسعت و حجم بازدید‌کنندگان موجب گسترش جریان راوی‌گری از طریق آموزش و سازماندهی در نهادهای مختلف ارتش، سپاه و بسیج شد.

ترکیب جدید راویان شامل رزمندگان و نسل جدید، به دلیل فهم و تجربه متفاوت از جنگ، موجب رویدادهای متفاوت شده است. ضمن اینکه روایت‌گری از سوی نسل جدید در حال غلبه بر روایت‌گری نسل رزمنده است. نظر به اینکه راویان نسل جدید فاقد تجربه حضور در جبهه‌ها هستند و بیشتر از طریق شنیداری و تا اندازه‌ای مطالعه، با مسائل جنگ آشنا شده‌اند و جنگ را به صورت شفاهی و نه مکتوب روایت می‌کنند، در نتیجه فاقد دقت لازم در بیان مسائل هستند. همچنین فضای معنوی مناطق عملیاتی و آمادگی روحی ـ روانی بازدیدکنندگان موجب استعمال رویکرد احساسی و معنوی در بیان جنگ می‌شود. در مجموع فرایند جدید موجب ادارک جدیدی از جنگ در نسل جدید و بازدیدکنندگان مناطق جنگی می‌شود که با گذشته تفاوت دارد.

در گذشته واقعه جنگ موجب تولید معنا و ادراکات جدید می شد ولی در مرحله جدید اسناد و گزارشات، سخنرانی و گفتارها و تجربه دیدار از مناطق جنگی، ادراکات را تحت تأثیر قرار می‌دهد و منجر به تولید گفتمان جدید از جنگ و روایت‌های جدید خواهد شد.

ادراکات جدید از جنگ بدون تردید ادراکات پیشین را دستخوش تغییر خواهد کرد، اما تا چه اندازه این ادراکات و روایت‌های جدید از جنگ در مسیر تکامل قرار دارد و با واقعیات و حقایق جنگ منطبق خواهد بود، نیاز به توجه و بررسی دارد.

 پاورقی

-------------------------------------

* دکتر محسن رضائی فرمانده اسبق سپاه معتقد است باید جبعه سیاه جنگ را باز کرد.


   نهمین دوره انتخاب کتاب سال سپاه و پاسداران اهل قلم با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی سعیدی، نماینده ولی فقیه در سپاه و عزت‌الله ضرغامی رییس سازمان صدا و سیما و جمعی از نویسندگان و پاسداران اهل قلم در سالن ولایت ستاد کل پاسداران انقلاب اسلامی برگزار شد.

دبیر نهمین دوره انتخاب کتاب سال سپاه با ارائه گزارشی از روند انتخاب کتاب سال سپاه، گفت: فراخوان نهمین دوره کتاب سال سپاه در تیرماه سال 1391 اعلام و تا اردیبهشت ماه 1392 تمدید شد.

سردار آسودی افزود: بر اساس ارزیابی‌ها، آثار 315 نویسنده پاسدار مورد بررسی داوران قرار گرفت که 252 نفر از نویسندگان از میان پاسداران، 53 نفر از میان بازنشستگان این نهاد و 10 نفر هم از میان خانواده پاسداران، آثار خود را به دبیرخانه جشنواره ارسال کردند و در مجموع 595 اثر به دبیرخانه انتخاب کتاب سال سپاه رسید.

وی برگزیدگان این دوره از جایزه انتخاب کتاب سال را 30 نفر اعلام کرد و تصریح کرد: از این تعداد هشت نویسنده رتبه اول، 10 نویسنده رتبه دوم و 12 نویسنده رتبه سوم را کسب کرده‌اند.

آسودی اظهار داشت: داوران این جشنواره از استادان دانشگاه امام حسین(ع) و دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله الاعظم(عج) بودند و این آثار با هماهنگی خانه کتاب و پژوهشکده معارف و تحقیقات مورد کارشناسی قرار گرفتند.

گفتنی است؛ در این جشنواره، کتاب "جنگ ایران و عراق؛ موضوعات و مسائل" نوشته آقای محمد درودیان در حوزه تألیف کتاب با موضوع نظامی و امنیتی، رتبه دوم را از آن خود کرد. 


   تا کنون پیرامون جنگ ایران و عراق، کتاب، مقاله، گزارش و ... فراوان نوشته شده است، اما سوال اساسی اینجاست که به واقع؛ "هدف از نوشتار و گفتار درباره جنگ چیست؟" پاسخ به این پرسش مشخص خواهد کرد که چه باید گفت؟ و آنچه هم اکنون انجام می‌شود، از چه مزّیت یا کاستی‌هایی برخوردار است؟

الف) بر اساس سه ملاحظه می‌توان برای انتشار کتاب و مقاله اقدام کرد و یا درباره جنگ سخن گفت :

1- بیان ارزش‌های حاکم بر تفکر- رفتار مسئولین و فرماندهان و سلوک رزمندگان. (هم اکنون انتشار کتاب خاطرات غلبه کرده است)

2- بررسی درس‌ها و دست‌آوردها برای شرایط مشابه تهدید- جنگ. (تقریباً هیچ متن قابل توجهی منتشر نشده است)

3-  تجزیه و تحلیل یک واقعه تاریخی- سیاسی و نظامی برای فهم عمیق و کامل‌تر از جنگ. (متون مناسب هنوز قابل مشاهده نیست)

ب ) گزارش مستند و تحلیلی درباره حوادث تاریخی، نیازمند چند اقدام و روش اساسی و مناسب است:

1- مقابله با تحریف و مبالغه گویی. (انجام نمی شود)

2- اجتناب از اختلاف و مناقشه در طرح زحمات نیروهای مسلح در جنگ. (مدیریت نمی‌شود)

3- ایجا ظرفیت نقدپذیری و گفتگو درباره موضوعات و مسائل جنگ. (طراحی و مدیریت نمی‌شود)

4- تبیین و تدوین متون آموزشی عمومی- تخصصی برای مردم و محافل آکادمیک. (کار اساسی نشده است)

 بدون اسناد مکتوب، راویان و محققان و فرماندهان جنگ و مهمتر از همه؛ جسارت، تعقل، تعمق، پشتکار و سخت کوشی، نمی توان پرده از حقایق تاریخی برداشت.


  • کل صفحات:4  
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  •