بازنگری اندیشه و رفتارهای سازمان مجاهدین خلق در دو مرحله قبل و بعد از انقلاب اسلامی، با گذشت شش دهه از زمان تأسیس آن، نشان می‌دهد که سازمان در ابعاد فكری، آموزشی، سیاسی، اجتماعی، سازمان دهی، اطلاعاتی، عملیاتی و نظامی، با پیچیدگی و فراز و نشیب‌های بسیار گسترده ای روبرو بوده است؛ كه بدون بررسی‌های عمیق، كارشناسانه و همه جانبه، نمی‌توان به دریافت و درك صحیح از آنها دست یافت.

شناخت صحیح از این سازمان - بعنوان یك پدیده استثنایی- در تاریخ معاصر ایران، علاوه بر قابلیت پیش‌بینی رفتارهای آینده منافقین و تعریف استراتژی مناسب برای مقابله با آن، می‌تواند شناخت مناسب‌تری از آن سازمان به نسل‌های جوان و آینده كشور ارائه نماید. در این یادداشت، عملكرد این سازمان در دوره پس از انقلاب، به ویژه در زمان جنگ و پس از ورود به عراق و انجام عملیات‌های نظامی، بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. لذا تلاش خواهد شد "علت شكست سازمان در مراحل مختلف" مورد بررسی قرار گیرد. این موضوع تاكنون در مراحل مختلف از سوی كارشناسان، ناظران، تحلیل‌گران، محققین، افراد بریده از سازمان و همچنین از سوی رهبران آن بویژه مسعود رجوی در سخنرانی‌ها و نشست‌های عمومی با كادر مركزی، مطرح شده است. در این بررسی علت شكست‌های سازمان بر پایه "ادراك سازمان از مفهوم قدرت" مورد بازبینی قرار گرفته است.

فرضیه مورد نظر در این مقاله، ناظر بر توضیح این موضوع است كه؛ مسئله اساسی و تكرار خطاهای استراتژیك و در نتیجه شكست ‌استراتژیك سازمان، ادارك غلط از "مفهوم قدرت" و در نتیجه طراحی استراتژی‌ها و تاكتیك‌های غلط، برای رسیدن به اهداف است كه همان "تصرف قدرت" است. برپایه فرضیه یاد شده، همواره سه عنصر اساسی در اداراك سازمان از مفهوم قدرت نقش داشته‌ است:

1-‌ توان، قابلیت و قدرت اندیشه و عمل سازمان‌

2- عنصر اجتماعی و مردم‌

3- عامل خارجی‌

   توجه سازمان به مفهوم قدرت و عناصر آن، تدریجاً شكل گرفته و تكامل یافته است، به همین دلیل روند شكل‌گیری این مفهوم، در یك بستر تاریخی قابل بررسی است. آنچه روشن و مورد تاکید است، مفهوم "قدرت" در كانون و مركز ثقل هدف اصلی سازمان، در درون مفهوم مبارزه با رژیم شاه و بعدها با جمهوری اسلامی، نهفته است.

   قبل از انقلاب، سازمان مجاهدین خلق مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه را به روش مسلحانه آغاز كرد و پس از انقلاب نیز سرنگونی نظام جمهوری اسلامی را طرح کرد. استراتژی سازمان برای این هدف، در دو مرحله و در سال60 و سال 65 تدوین شد. این اندیشه و رفتار سازمان پس از انقلاب، فارغ از حواشی بسیار زیادی كه قابل مشاهده است، در چارچوب مفهوم "مبارزه برای براندازی و كسب قدرت در چارچوب "سرنگونی جانشینی" قابل تبیین است.

مفهوم براندازی، قبل از انقلاب مورد توجه سازمان قرار گرفته بود، ولی مفهوم جانشینی با عبارت "آلترناتیو"، پس از انقلاب و ابتدا در ایران شكل گرفت و سپس با استقرار سازمان در فرانسه، این مفهوم گسترش و تعمیق پیدا کرد. سازمان بعد از اعلام فاز نظامی و حركت مسلحانه در سال 60و خروج بنی‌صدر و رجوی از كشور، سه هدف اساسی را طرح کرد:‌

1- هماهنگی مستقیم و نزدیك با غرب در جهت مقابله با نظام جمهوری اسلامی‌

 2- حفاظت از مركزیت سازمان‌

 3- تبلیغ و جا انداختن سازمان در خارج از كشور

سازمان مجاهدین خلق با تشكیل شورای ملی مقاومت برای ارتباط با دولت‌ها و محافل غربی، سه هدف عمده را پیگیری می‌کرد:‌

1- معرفی شورا به عنوان آلترناتیو جمهوری اسلامی

2- جلب كمك‌های تبلیغاتی و مالی كشورها و نیروهای خارجی‌

3- تضعیف اعتبار جمهوری اسلامی و تخریب چهره آن در صحنه بین‌الملل (سازمان مجاهدین خلق، پیدایی تا فرجام، جلد 3، ص415)‌

   توضیحاتی كه از سوی سازمان و شورا ملی مقاومت درباره آلترناتیو و ضرورت سامان‌دهی عناصر قدرت طرح می‌شود، قابل توجه است. در نشریه شورای ملی مقاومت آمده است: "... شورای ملی مقاومت با تكیه بر پتانسیل انقلابی مردم و پایبندی به مصالح میهنی، از طریق استحكام بخشیدن به پایه اجتماعی و قدرت رزمندگی، در معادلات پیچیده دیپلماتیك وارد می‌شود ... هیچ انقلابی بدون بهره‌گیری از شرایط مناسب بین‌الملل، به نتیجه مطلوب دست نیافته است." (پیدایی تا فرجام، ج3، ص416)‌

   در این تحلیل، عنصر اجتماعی، قدرت رزمندگی و بهره‌برداری از شرایط بین‌المللی، تكیه‌گاه سازمان و شورا، برای سرنگونی و جانشینی تعریف شده است. البته در این ارتباط، شرایط بین‌المللی به معنای "توافق خارجی"، بود که برای سازمان نقش برجسته‌ و مهمتری پیدا كرد.

   بر پایه ملاحظات نظری، اندیشه‌ها و رفتار سازمان مجاهدین قبل و بعد از انقلاب، در ادامه بحث، در یك بستر تاریخی و به صورت اجمالی، بر پایه داده‌های موجود در كتاب منتشره شده از سوی موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تحت عنوان "سازمان مجاهدین خلق، پیدایی تا فرجام 1384-1344" و برخی منابع دیگر، در سه مرحله بررسی خواهد شد. ادامه دارد ...